به گزارش پلاتو هنر، نمایش «وودوو» این روزها در تئاتر مولوی روی صحنه است؛ اثری که با الهام از نماد عروسکهای وودو، مفهوم کنترلگری انسانها بر یکدیگر را دستمایه قرار داده است. این نمایش از یازدهم شهریور در تالار مولوی اجرا میشود و تاکنون با استقبال قابل توجه مخاطبان روبهرو شده است.
به همین بهانه با آقای مظفری، کارگردان این اثر، گفتوگویی داشتیم تا درباره شکلگیری ایده، روند تمرینها و بازخورد مخاطبان بیشتر بدانیم.
آقای مظفری، خسته نباشید. چهشد که تصمیم گرفتید درباره عروسک وودوو نمایشی اجرا کنید؟
اول از همه بگم که نمایش ما خیلی مستقیماً درباره عروسک وودو نیست. ما از عروسک وودو بهعنوان یک کانسپت استفاده کردیم. همانطور که نسلهای قدیمیتر شاید بهتر بدانند، از عروسکهای پارچهای برای طلسم و کنترل افراد استفاده میشده است. ما همین ایده را بهعنوان یک نیروی قهریه در نظر گرفتیم و آن را نمادی از کنترلگری افراد بر یکدیگر دانستیم. در نمایش «وودوو»، این کنترلگری در قالب فشار خانواده بر فرزند خود به تصویر کشیده میشود.
درواقع ما این کانسپت را انتخاب کردیم و بر همان اساس جلو رفتیم. نمایش ما محدود به آیین یا منطقه خاصی نیست، چون چنین باوری در فرهنگهای مختلف به اشکال گوناگون وجود داشته است. هرچند که اثر ما فضای ایرانی ندارد، اما چون در ایران و در بستر فرهنگی این اقلیم اجرا میشود، بهطور طبیعی عناصری از فرهنگ ایرانی هم وارد آن شده است. نام نمایش «وودوو» هم از همینجا شکل گرفت.

بهنظر میرسد شما فرم جدیدی از اجرا را روی صحنه بردهاید. درست است؟
سؤال خیلی مهمی است و توضیح مفصل میخواهد، ولی اگر بخواهم خیلی خلاصه بگویم برخلاف بسیاری از اجراهایی که روی صحنه میروند، ما لقمه آماده به لحاظ روایت به مخاطب تحویل نمیدهیم. بلکه او را دعوت میکنیم به جستوجوگری در نمایش. از طراحی صحنه و نور گرفته تا حضور بازیگرانی که صورتشان با ماسک پوشانده شده است، همه چیز مخاطب را دعوت میکند که به یک «بازیگر هفتم» تبدیل شود و خودش را در اجرا ببیند.
مثلاً ما فقط یک فریم در یا پنجره روی صحنه گذاشتهایم. این فریم، امکان دیدن را به مخاطب میدهد و در عین حال او را آزاد میگذارد تا در تمام فضای نمایش جستوجو کند و معنای مورد نظر خودش را برداشت نماید. در هیچکدام از کارهایم دنبال این نبودهام که یک قصه مشخص «یکی بود یکی نبود» به مخاطب عرضه کنم. هدف اصلی من همیشه این بوده که مخاطب منفعل را به مخاطب فعال تبدیل کنم.

این سبک اجرا در ایران کمتر دیده شده، اما در جهان جدید نیست. چطور به این مسیر رسیدید؟
شاید این سبک برای تئاتر ایران کمتر اجرا شده باشد، اما در جهان خیلی جدید نیست. در دسته پسادراماتیک یا حتی ابزورد قرار میگیرد. البته در ایران بردن چنین کاری روی صحنه ریسک دارد، اما از گذشته سالن تئاتر مولوی بستری بوده برای کارهای آوانگارد و تجربههای نو. من هم میخواستم در همین مسیر، فضایی تازه برای روایت شکل بگیرد.
شما اجرای خودتان را بیشتر به چه دسته از مخاطبان پیشنهاد میکنید؟
من خیلی به دستهبندی مخاطب اعتقادی ندارم. ممکن است مخاطب عام با کار ارتباط بگیرد و مخاطب حرفهای تئاتر ارتباطی برقرار نکند، یا برعکس. اما بهطور ویژه از کسانی که در حوزه روانشناسی فعالیت میکنند یا هنرمندان تجسمی مثل مجسمهسازها، نقاشها و عکاسها دعوت میکنم نمایش را ببینند. فکر میکنم برای آنها جذابیتهای خاصی دارد.

شما به جزئیات زیادی در اجرا توجه کردهاید. این تمرینها چگونه پیش رفت؟
یک نکته مهم هم این است که من در این کار به تمام جزئیات فکر کردهام. هیچ لحظهای در نمایش دمدستی نیست. تمام اجزا مثل یک مکانیزم دقیق عمل میکنند، از نور و موسیقی گرفته تا کنشها و بازیها. ما طی ۹ ماه تمرین، همه چیز را بارها و بارها بررسی کردیم تا کار شستهرفتهای روی صحنه برود. به همین دلیل هیچ بداههای در کار وجود ندارد. البته من ارزش بداهه را رد نمیکنم، اما در این اثر ترجیح دادم همه چیز طراحیشده باشد.
استفاده از بازیگران تازهکار چه نقشی در این هماهنگی داشت؟
بله، بهجز آرش رستمبیگی و غزاله نیر که پیشتر چند کار مشترک با هم داشتیم و به نوعی به یک همزیستی تئاتری رسیدهایم، اصرار داشتم که بقیهی نقشها را به بازیگران تازهکار بسپارم. چون نمیخواستم آنها بکگراند ذهنی از تئاتر رئالیستی یا سبکهای دیگر داشته باشند. میخواستم شخصیتها و بازیها سر تمرین ساخته شوند. اگر بازیگرانی با پیشینه رئالیستی وارد کار میکردم، رسیدن به نتیجه خیلی دشوارتر میشد.

تا امروز بازخورد مخاطبان چگونه بوده است؟
بازخوردهایی که در سایت تیوال دریافت کردیم، متنوع بود. هم نظر مثبت داشتیم، هم نظر منفی. درباره نقدهای مثبت، فقط میتوانم تشکر کنم که مخاطبان آمدند، کار را دیدند و دوست داشتند. اما نقدهای منفی بیشتر در این زمینه بود که «ما نفهمیدیم چی شد.» باید بگویم خاصیت تئاتر پسادراماتیک و ابزورد همین است، شما یک روایت خطی مشخص ندارید. همه المانها در خدمت روایتاند و هیچکدام جدا از دیگری عمل نمیکنند. نور فقط برای روشن کردن بازیگران نیست، موسیقی فقط برای پر کردن سکوت نیست. همه اینها باید با هم کار کنند تا مفهوم منتقل شود.
یک نکته مهم این است که هر اثر هنری را باید با عینک مخصوص به خودش دید. شما نمیتوانید با همان نگاهی که آثار رئالیستی کوربه را میبینید، آثار سوررئالیستی دالی را هم قضاوت کنید. باید وارد جهان خودش شوید. در تئاتر هم همین است. از لحظهای که در سالن باز میشود، باید زیست قبلی خود را پشت در بگذارید و با زیستی جدید وارد تجربه نمایش شوید.
البته من میتوانم یک خط داستانی کلی به مخاطب بدهم، اما هدف اصلی این نبوده است. بنابراین خواهش من از مخاطبان این است که کار را با عینک رئالیسم و قصهگویی نبینند. البته که حق طبیعی هر مخاطب است که نمایشی را دوست داشته باشد یا نه، اما نقد واقعی وقتی شکل میگیرد که مخاطب اثر را در بستر خودش بسنجد. من همیشه از نقد استقبال میکنم، چون هیچ کاری بینقص نیست. در کل از همه مخاطبان دعوت میکنم «وودوو» را بهعنوان تجربهای مستقل ببینند، نظر بدهند و گفتوگو کنند. همین گفتوگوها برای من ارزشمند است.
درمورد میثم مظفری بیشتر بخوانید:
نقد و بررسی نمایش «زاغ» در پلاتو هنر
دکور و نورپردازی سالن در ایران شوخی است/ درآمدم را در تئاتر خرج میکنم




