به گزارش پلاتو هنر، مستند «قصه ظهر شنبه» به کارگردانی مطهره عدالتخواه که محصول مرکز هنری رسانهای نهضت است، روایتی از حمله نهم اسفند در مدرسه شجره طیبه میناب و شهادت ۱۶۸ هم وطن بیگناه است که این بار از زاویه نگاه افرادی به تصویر کشیده میشود که خودشان صاحبان عزا نبودند، اما در جریان این حمله با لایههای عمیقتری از داغ و رنج انسانی مواجه شدند.
غسال، پزشک پزشکی قانونی، آتشنشان و گورکن، چهار تا پنج شخصیتی هستند که محور اصلی این مستند را شکل میدهند و هرکدام از زاویهای متفاوت، تجربه خود از مواجهه با پیامدهای حادثه را روایت میکنند.
مطهره عدالتخواه در روزهای ابتدایی وقوع این جنایت، با حضور در میناب، ساخت این مستند را آغاز کرد تا از زاویهای متفاوت به روایت این حادثه و بازتاب آن در زندگی افراد درگیر با آن بپردازد.
عدالتخواه پیش از این با مستند کوتاه «انتظار بیستوپنج ساله» با محوریت یکی از دانشآموزان شهید میناب در جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران و جشنواره فیلم مقاومت حضور داشته و موفق به دریافت جایزه بهترین فیلم مستند کوتاه از هر دو جشنواره شده است.
مستند «قصه ظهر شنبه» متقاضی حضور در بیستمین جشنواره سینما حقیقت است.

به همین بهانه با مطهره عدالتخواه به گفت و گو نشسته ایم که در ادامه میخوانید.
مطهره عدالتخواه: «قصه ظهر شنبه»؛ روایت آدمهایی که کمی دورتر از خانواده داغدار شاید درد عمیق تری را تجربه کردند
مطهره عدالتخواه عنوان کرد: ایده ساخت «قصه ظهر شنبه» در بازه زمانی ۴۵ روزه حضورم در میناب شکل گرفت که در این مدت یک مجموعه ۲۰ قسمتی تولید کردم و با ارگانها و شهروندان مختلف همکاری و ارتباط داشتم، به همین خاطر پس از زندگی و همراهی طولانیمدت با این افراد به این فکر رسیدم که حادثه میناب را از زاویهای متفاوت و عمیق تر روایت کنم؛ از نگاه کسانی که خودشان صاحبان عزا نیستند، اما در مدت طولانی با آسیبدیدگان و پیکر شهدای این حادثه درگیر بودهاند و گاهی آسیبهای روحی و روانی عمیق تری را تجربه کردهاند؛ آسیبهایی که کمتر دیده شده و از چشم دیگران پنهان مانده است.
مطهره عدالتخواه تصریح کرد: این مستند برخلاف تصور اولیه، بر مبنای گزارش یا مجموعهای از مصاحبهها ساخته نشده، بلکه حاصل همراهی و زیست طولانیمدت با شخصیتهای اصلی فیلم است. من همراه گروه تلاش کردیم با نزدیک شدن به زندگی این افراد، بخشهایی از واقعیت حادثه را به تصویر بکشیم که کمتر درباره آنها شنیده یا دیده شده است.

این کارگردان درباره چالش های پروسه ساخت «قصه ظهر شنبه» گفت: یکی از چالشهای اصلی تولید «قصه ظهر شنبه»، حضور در میناب در شرایط جنگی بود. به دست آوردن اعتماد افراد زمانبر بود، اما در نهایت، همراهی مردم جنوب کشور که به خونگرمی و مهماننوازی شهرت دارند، باعث شد روند تولید با صبوری گروه فیلم برداری در یک فضای کاملاً مسالمتآمیز پیش برود.
مطهره عدالتخواه ادامه داد: از سوی دیگر، حملات موشکی به میناب در جریان تصویربرداری همچنان ادامه داشت و همین موضوع شرایط تولید را دشوارتر میکرد. من از روز چهارم جنگ تا چند روز پس از پایان آن در میناب حضور داشتم و در مجموع، طی بازه زمانی ۴۵ روزه، ۳۱ روز تصویربرداری انجام دادم.
مطهره عدالتخواه درباره روندتحقیق و پژوهش در راستای ساخت این مستند اظهار کرد: یکی از شخصیتهای مستند، غسالی بود که در جریان فعالیت روزانه خود در گلزار شهدای میناب با خانواده های داغدار ارتباط داشت و پای درد و دل آن ها می نشست و بهمرور نسبت به برخی از شهدای دانشآموز نیز احساس نزدیکی عاطفی پیدا کرده است؛ تا جایی که حتی پس از خاکسپاری به مزار برخی از آنها سر میزند.

این کارگردان ادامه داد: در بخش دیگری از فیلم، تجربه کارکنان پزشکی قانونی روایت میشود؛ افرادی که مواجهه مداوم با پیکرهای سوخته و مجروح، بهویژه شمار بالای کودکان جانباخته، شرایط روحی دشواری را برایشان رقم زده است. این موضوع بهطور طبیعی بر زندگی شخصی آنها نیز تأثیر گذاشته و در گفتوگوهای اولیه با این افراد، اهمیت روایت واقعیت و بازتاب تجربههایشان مورد توجه قرار گرفته است.
مطهره عدالتخواه در ادامه درباره تأثیر عاطفی این تجربه بر خودش توضیح داد: زمانی که در میناب بودم، تمرکز اصلیام بر پیشبرد پروژه بوده است. در آن زمان بارها به سردخانه مراجعه کردم و با مادران داغدار گفتوگو داشتم. مادرانی که روایت خود را از روز حادثه آغاز میکردند و از پیکرهای تکهتکهشده فرزندانشان میگفتند. شنیدن و یادآوری چنین روایتهایی برای هر انسانی دشوار است، اما شرایط جنگی و احتمال توقف تصویربرداری در هر لحظه باعث شده بود تمام تمرکزم بر استفاده حداکثری از زمان و پیشبرد پروژه باشد.
این کارگردان افزود: در طول حضورم در میناب اتفاق دراماتیکی رخ نداد که بهطور مستقیم بر روحیهام تأثیر بگذارد، اما پس از بازگشت به تهران و آغاز تدوین، مواجهه دوباره با تصاویر و ویدئوهای آرشیوی، بهویژه تصاویر پیکرهای آسیبدیده کودکان، تأثیر عاطفی عمیقتری بر او گذاشت و این احساسات حدود سه تا چهار ماه پس از حادثه و در جریان تدوین خود را بیشتر نشان دادند.

مطهره عدالتخواه خاطرنشان کرد: پس از بازگشت به تهران و آغاز تدوین، ارتباطم با خانواده ۲۰ کودک جانباخته نیز همچنان ادامه داشته است. خانوادههایی که ویدئوهایی از فرزندانشان در دوران حیات برای من ارسال میکردند. برخی از آنها نخستین فرزند خود را از دست داده بودند، چرا که برخی از آن ها بسیار جوان هستند و در سنین پایین صاحب فرزند شدهاند.
این کارگردان افزود: به همبن خاطر پس از تدوین فیلم، خود را در شرایطی شبیه به یک مادر داغدار میدیدم؛ گویی در روزهای نخست حادثه هنوز از عمق اتفاق آگاه نبوده و پس از گذشت چند ماه تازه با واقعیت آن مواجه شده است. ناخودآگاه گریه میکردم، به این خاطر که هرچقدر هم انسان تلاش کند منطق را بر احساساتش غالب کند، باز هم نمیتواند از عواطف انسانی جدا باشد.
مطهره عدالتخواه مطرح کرد: با وجود تلاش برای ثبت تمام ابعاد حادثه، بخشهایی از واقعیت به دلیل حفظ کرامت خانوادهها در فیلم نمایش داده نمیشود. برخی از خانوادهها در شرایط روحی مناسبی قرار نداشتند و از روی لطف و اعتماد، بخشهایی از زندگی خصوصی و تجربههای شخصی خود را با او در میان گذاشتهاند. این روایتها ضبط شدهاند، اما قرار نیست در هیچ شرایطی منتشر شوند.
این کارگردان ادامه داد: من امیدوار هستم مخاطبان از طیفهای مختلف این مستند را تماشا کنند و خود به راوی این اتفاق تبدیل شوند؛ بهویژه افرادی که هنوز بخشهایی از این حمله نهم اسفندماه برایشان ابهامبرانگیز است. «قصه ظهر شنبه» مستندی ۵۰ دقیقهای است که تلاش میکند واقعیتهایی کمتر شنیدهشده را از زاویه نگاه افرادی روایت کند که در بطن این اتفاق حضور داشتهاند، اما کمتر درباره تجربههای آنها صحبت شده است.

مطهره عدالتخواه: مستند باید برگی از تاریخ یک کشور باشد
مطهره عدالتخواه درباره اینکه مستند میتواند فراتر از سینما، به تغییر جامعه کمک کند یا خیر، عنوان کرد: مستندسازی نقش مهمی در آگاهیبخشی جامعه دارد؛ چراکه این آثار حقایقی را ثبت میکنند که حتی اگر در مقطعی امکان نمایش و حضور در جشنوارهها را پیدا نکنند، ارزش تاریخی خود را از دست نمیدهند. به باور من، مستند تولیدشده بهخودیخود اثری ارزشمند است، زیرا برگی از تاریخ یک کشور و روایتی حقیقی از یک بازه زمانی مشخص (روایتی از ایام جنگ) به شمار میرود و برای آیندگان باقی خواهد ماند.
مطهره عدالتخواه در پایان خاطرنشان کرد: با اشاره به تفاوت شرایط ثبت وقایع در دوران جنگ دفاع مقدس و امروز، در گذشته تعداد خبرنگاران و عکاسان محدودتر بود، اما امروز با توجه به گسترش رسانهها، باید برای ثبت ابعاد مختلف ظلمی که به هموطنانمان شده است، تلاش بیشتری صورت بگیرد. در کنار ثبت واقعیتها توسط مستندسازان، حمایت مدیران فرهنگی برای دیدهشدن این آثار نیز اهمیت زیادی دارد. این آثار نباید صرفاً به جشنوارهها و رویدادهای سینمایی محدود شوند، بلکه لازم است زمینه نمایش آنها در مدارس، دانشگاهها و سینماها برای عموم مردم فراهم شود.

بیشتر بخوانید:
«انتظار بیست و پنج ساله» برای آغوشی که 11 سال بیشتر دوام نداشت




