به گزارش پلاتوهنر، مریم خوئینی کارگردان فیلم کوتاه «اشکی در گذرگاه تاریخ» در گفتوگو با پلاتو هنر از مسیری گفت که این اثر را از یک شعر فریدون مشیری به یک انیمیشن مفهومی درباره انسان، جهان درونی و ردپای کنشهای او رساند. در ادامه میخوانیم:
مریم خوئینی درباره ایده اولیه این اثر توضیح داد: ایده اولیه از یکی از شعرهای فریدون مشیری با عنوان «اشکی در گذرگاه تاریخ» شکل گرفت؛ شعری که با این مضمون آغاز میشود: «از همان روزی که دست حضرت قابیل گشت آلوده…». البته در ادامه، تنها جرقه اولیه را از شعر گرفتم و مسیر اثر به سمت دیگری رفت.
در روند ساخت، نگاه روانشناسانه و رابطه انسان با دنیای درون و بیرون برایم اهمیت بیشتری پیدا کرد. تلاش کردم انسان را از آغاز پیدایش و خلقت تا امروز و حتی آیندهای که هنوز نمیدانیم چه خواهد بود، در نظر بگیرم.

او افزود: برای من هر کنش انسان، اثری از خود به جا میگذارد و این رد میتواند تا مدتها باقی بماند. از آنجا که اثر رویکردی مفهومی دارد، تلاش کردم دنیای درونی و بیرونی انسان را با هم همسو کنم. در واقع، هر مسیری که انسان طی میکند، میتواند تلاشی برای نزدیک شدن به «من» واقعی و اولیه خودش باشد.
مریم خوئینی دربارهی روند شکلگیری و تکامل ایدهی یک اثر هنری گفت: شکلگیری این ایده اتفاقی نبود که در یک شب یا یک بازه کوتاه رخ داده باشد. این شعر را در دوران نوجوانی و جوانی خوانده بودم و در ذهنم باقی مانده بود. من معمولاً ایدهها و طرحهایم را یادداشت میکنم. به مرور، یک صحبت، داستان، شعر، فیلم یا حتی یک پلان تصویری، مثل قطعات یک پازل کنار هم قرار میگیرند و در نهایت جرقه اصلی شکل میگیرد.
او ادامه داد: حتی در روند ساخت هم ایدهها تغییر میکردند. ممکن بود استوریبورد اولیه یک پلان چیز دیگری باشد، اما هنگام اتود زدن به این نتیجه برسم که تصویر دیگری به فضای ذهنی اثر نزدیکتر است و آن را تغییر بدهم.
مریم خوئینی درباره چالشهای تولید و اجرای پروژه تصریح کرد: یکی از مهمترین چالشها، نداشتن یک تیم و تهیهکننده مشخص بود. وقتی پروژه بدون تهیهکننده پیش میرود، طبیعتاً امکانات فنی و اجرایی هم محدودتر میشود و ممکن است بخشی از ایدههایی که در ذهن کارگردان وجود دارد، امکان اجرا پیدا نکند.
این هنرمند اظهار کرد: البته دوستانی در بخشهایی همراهیام کردند، اما بخش زیادی از کار را به تنهایی پیش بردم. این موضوع از یک طرف آزادی عمل بیشتری ایجاد میکند؛ چون الزام پاسخگویی به تهیهکننده و محدودیتهای زمانی وجود ندارد. اما از طرف دیگر، وقتی تهیهکننده و بودجه مشخصی وجود داشته باشد، میتوان برای بخشهایی که از عهده اجرای آن برنمیآیید، نیروی متخصص به تیم اضافه کرد.

او افزود: بنابراین شاید این مسئله صرفاً چالش کارگردانی نباشد و بیشتر چالش کلی تولید این اثر باشد؛ اینکه پروژه بدون یک تیم تولید مشخص پیش رفت و من همزمان درگیر بخشهای هنری، فنی و اجرایی بودم.
مریم خوئینی درمورد زمانبندی و شیوهی تولید اثر بیان کرد: ایده اولیه این اثر به سالها قبل برمیگردد. فکر میکنم حوالی دهه ۸۰ بود که شعر را خواندم و اتودهای اولیه آن را هم زدم، اما ساخت جدی اثر و رساندن آن به پایان تقریباً دو سال زمان برد.
این کارگردان ادامه داد: روند ساخت از سال ۱۴۰۳ آغاز شد و در نهایت در اسفند ۱۴۰۴ به پایان رسید. بخش عمده کار نیز به صورت دستی انجام شد و فقط در قسمتهای محدودی از نرمافزار استفاده کردم.
مریم خوئینی درباره طراحی شخصیت اصلی و ارتباط آن با مفهوم اثر گفت:
در طراحی شخصیت اصلی از همان ابتدا تأکید داشتم که چشم نداشته باشد. چشم را آینه صورت میدانند و بخش زیادی از احساسات از طریق آن منتقل میشود. حذف چشم برای من با مفهوم کلی اثر ارتباط داشت؛ چون ما شناخت کاملی از گذشته و آینده انسان نداریم.
او ادامه داد: پایه اولیه کار نیز با الهام از روایتی شکل گرفت که در ادیان مختلف، از جمله تورات، انجیل و قرآن، آمده است. نمیخواستم ظاهر شخصیتها، مخاطب را به زمان یا مکان مشخصی محدود کند. به همین دلیل طراحیها ساده و تا حدی نمادین هستند.
مریم خوئینی افزود: در این اثر، مفهوم برای من اهمیت بیشتری از زیبایی ظاهری داشت. حتی در طول ساخت، استوریبوردها و طراحیها بارها تغییر کردند تا چیزی که در ذهنم بود، تا حد امکان به زبان تصویر منتقل شود.
این کارگردان اظهار کرد: به نظرم هر کسی زبان بیان خودش را دارد. ممکن است من نتوانم یک مفهوم را با دیالوگ بیان کنم، اما بتوانم همان حرف و درونیاتم را از طریق تصویر و انیمیشن منتقل کنم. اینکه تا چه اندازه در این کار موفق بودهام، در نهایت به قضاوت مخاطب بستگی دارد.
مریم خوئینی درباره وضعیت تولید انیمیشن در ایران نیز گفت: یکی از مشکلاتی که سالهاست بسیاری از فعالان این حوزه با آن مواجه هستند، پیدا کردن تهیهکننده و تأمین سرمایه است. از نگاه من، گاهی مسائل و گرایشهای فکری نیز وارد فرآیند تولید میشوند و میتوانند مسیر آثار هنری را محدود کنند.

او تصریح کرد: در ایران کارهای موفقی از نظر تکنیکی تولید شده، اما احساس میکنم هنوز آن نگاه خلاقانهای که بتواند چیز تازهای به بدنه انیمیشن جهان اضافه کند، به اندازه کافی شکل نگرفته است. بهخصوص در حوزه انیمیشن بلند، مسئله اقتصاد و بازگشت سرمایه باعث میشود آثار بیشتر به سمت تجاری شدن بروند و ایجاد تعادل میان هنر و اقتصاد دشوار شود.
مریم خوئینی از استعداد و توانایی هنرمندان ایرانی گفت: در حوزه انیمیشن کوتاه هنری شاهد حضور و موفقیت آثار ایرانی در جشنوارههای معتبر جهانی بودهایم و این نشان میدهد که استعداد و توانایی فنی در کشور وجود دارد.
به نظرم یکی دیگر از مشکلات اساسی، فیلمنامه است. اگر به انیمیشنهای مطرح جهان نگاه کنیم، حتی آثاری که برای کودکان ساخته شدهاند، لایههای عمیقی از روانشناسی، انسانشناسی و فرهنگ را در خود جای دادهاند و مخاطب بزرگسال نیز میتواند با آنها ارتباط برقرار کند. فکر میکنم ما در این زمینه همچنان نیاز به کار بیشتری داریم.
مریم خوئینی توضیح داد: به نظرم امروز انیمیشن فقط به حوزه کودک محدود نمیشود. همانطور که در سینمای رئال آثار مختلفی برای گروههای سنی متفاوت ساخته میشود، در انیمیشن هم نمیتوان همه آثار را کودکانه دانست.
مریم خوئینی درباره ظرفیتهای انیمیشن گفت: امروز انیمیشنهایی وجود دارند که کاملاً مفهومی و روانشناسانه هستند و مخاطب اصلی آنها بزرگسالاناند. در عین حال، همین قالب میتواند برای آموزش کودکان هم بسیار مؤثر باشد؛ چون مفاهیم آموزشی و روانشناسانه را میتوان در قالبی جذاب و روایی ارائه کرد و به افزایش یادگیری کمک کرد.
بنابراین انیمیشن ظرفیت بسیار گستردهتری از یک محصول صرفاً کودکانه دارد و میتواند برای گروههای سنی و اهداف مختلف مورد استفاده قرار بگیرد.

بیشتر بخوانید:
فاطمه زاهدیان: انیمیشن ایران ظرفیت بالایی دارد، اما آثار مستقل با چالش دیدهشدن مواجهاند




