در گفت‌وگو با پلاتوهنر مطرح شد؛

علیرضا خانی از «ترمینال» می‌گوید؛ وقتی یک تکه کاغذ سرنوشت انسان را تغییر می‌دهد

به گزارش پلاتو هنر، اسامی فیلم‌های کوتاه داستانی راه یافته به بخش ملی چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران به انتخاب اسما ابراهیم‌زادگان، الهام اسدی، محسن اصدق‌پور، رضا فهیمی، وحید موسائیان، الهام معروفی و وحید نامی معرفی شدند.

به همین بهانه با علیرضا خانی، کارگردان فیلم کوتاه «ترمینال» گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

از زاهدان تا ترمینال جنوب؛ دغدغه‌ای که به فیلم کوتاه «ترمینال» رسید

علیرضا خانی درباره داستان این فیلم کوتاه توضیح داد: «ترمینال» درباره گلناز، دختری بلوچ است که برای یادگیری سوزن‌دوزی به تهران آمده و حالا قصد دارد به زاهدان برگردد. اما در ترمینال، به دلیل نداشتن مدارک هویتی، با مشکلی مواجه می‌شود که به تدریج از یک مسئله ساده برای تهیه بلیت، به موقعیتی پیچیده و انسانی تبدیل می‌شود.

او ادامه داد: «ترمینال» درباره آدمی است که می‌خواهد فقط به خانه برگردد، اما در مسیر برگشت با مشکلی بزرگ‌تر از خودش مواجه می‌شود.

این کارگردان افزود: نقطه شروع این داستان برای من با توجه به این که بنده خودم متولد شهر زاهدان هستم کامل به موضوعی که در آنجا اتفاق می‌افتد واقف بودم و قطعا مسئله یکی از دغدغه های ذهنی من بود اما از آنجا که این موضوع کاملا برای هر شخص در موقعیت های مختلفی در حال اتفاق است سعی کردم به صورت موقعیت موضوع را حفظ کنم.

علیرضا خانی درباره داستان این فیلم تصریح کرد: در مورد داستان، نقطه شروع، بیشتر یک موقعیت بود موقعیت دختری که می‌خواهد به خانه برگردد اما به دلیل نداشتن یک مدرک حتی امکان خرید بلیت را ندارد. همین موقعیت برای من سؤال ایجاد کرد که وقتی یک انسان نتواند هویت خودش را با یک تکه کاغذ ثابت کند، چه اتفاقی برای او می‌افتد؟ از همین سؤال شخصیت گلناز و جهان فیلم شکل گرفت.

 

«ترمینال»؛ روایت دختری که بدون مدرک هویتی حتی نمی‌تواند به خانه برگردد

علیرضا خانی عنوان کرد که در مرحله نگارش، روایت کردن داستان اهمیت بیشتری داشت یا ایجاد یک تجربه حسی برای مخاطب؟ هر دو برایم مهم بود، اما بیشتر تلاش کردم مخاطب را در موقعیت گلناز قرار بدهم؛ یعنی فقط داستان او را نبیند، بلکه اضطراب، بلاتکلیفی و احساس گرفتار شدن او را درک کند.

او ادامه داد: به همین دلیل در روایت، سعی کردم بعضی چیزهای روتین را توضیح ندهم و اجازه بدهم مخاطب خودش در فضای داستان قرار بگیرد. فکر می‌کنم سینما زمانی تأثیرگذارتر می‌شود که مخاطب فقط شنونده داستان نباشد و خودش بخشی از آن را با دیدن تجربه کند.

علیرضا خانی درباره نسبت دغدغه‌اش و جهان‌بینی با داستان فیلم توضیح داد: برای من، مسئله فقط نداشتن یک شناسنامه یا یک کارت هویتی نیست؛ پشت این موضوع، زندگی، خانواده، گذشته و آینده یک انسان قرار دارد. وقتی فردی به دلیل نداشتن مدارک هویتی با محدودیت‌هایی در رفت‌وآمد، تحصیل، کار یا حتی انجام ساده‌ترین امور روزمره مواجه می‌شود، این موضوع دیگر صرفاً یک مسئله اداری نیست و تبدیل به یک مسئله انسانی می‌شود.

او ادامه داد: به همین دلیل، وقتی ایده «ترمینال» شکل گرفت، احساس کردم این داستان به دغدغه‌ای که سال‌ها از نزدیک دیده‌ام نزدیک است. گلناز برای من فقط یک شخصیت داستانی نیست؛ نماینده آدم‌هایی است که ممکن است در جامعه دیده نشوند، اما زندگی و خواسته‌هایی کاملاً معمولی دارند. شاید مهم‌ترین دغدغه من در این فیلم همین باشد؛ اینکه هویت یک انسان نباید فقط به یک مدرک وابسته باشد.

علیرضا خانی خاطرنشان کرد: اگر قرار بود این داستان را تبدیل به فیلم بلند کنم، احتمالاً مجبور می‌شدم وارد زندگی گذشته و جزئیات بیشتری از شخصیت شوم، در حالی که برای من مهم بود مخاطب گلناز را در  همین موقعیت بشناسد. فیلم کوتاه این امکان را می‌دهد که یک موقعیت را فشرده کنیم و مخاطب را مستقیماً وارد بحران شخصیت کنیم.

علیرضا خانی: می‌خواستم مخاطب اضطراب و بلاتکلیفی گلناز را تجربه کند

علیرضا خانی درباره اینکه در ساختار روایت، چه اطلاعاتی را آگاهانه از مخاطب پنهان کرده است، بیان کرد: سعی کردم اطلاعات مربوط به گذشته گلناز و بعضی جزئیات موقعیت او را به صورت مستقیم در اختیار مخاطب قرار ندهم. برای من مهم بود که مخاطب همزمان با اتفاقات، گلناز را بشناسد و درباره شرایط او قضاوت کند. اگر همه چیز از ابتدا توضیح داده می‌شد، بخشی از تعلیق و اضطراب فیلم از بین می‌رفت.

او ادامه داد: ضمن اینکه دوست داشتم مخاطب تا پایان خودش درباره آنچه در حال رخ دادن است سؤال داشته باشد.

علیرضا خانی درباره میزانسن و زبان بصری «نقطه قرمز» توضیح داد: از ابتدا نمی‌خواستم تصویر خیلی رویایی به نظر برسد  و از طرف دیگر هم نمی‌خواستم فیلم کاملاً به سمت یک فضای مستندگونه برود. برایم مهم بود که فضای واقعی ترمینال و شلوغی و تنش آن در تصویر احساس شود ترمینال جنوب را به عنوان لوکیشن واقعی انتخاب کردیم و تلاش کردیم تا حد امکان خودِ فضا و آدم‌های واقعی آن را حفظ کنیم. دوربین هم قرار نبود خودش را به مخاطب تحمیل کند.

او ادامه داد: در بعضی صحنه‌ها دوربین ثابت‌تر است و در بعضی بخش‌ها از دوربین روی دست استفاده کردیم، اما تلاشمان این بود که حرکت دوربین آن‌قدر به چشم نیاید که مخاطب به جای داستان، درگیر فیلمبرداری شود.

او افزود: برای من مهم بود که این شلوغی در تضاد با تنهایی گلناز قرار بگیرد؛ اینکه در میان این همه آدم، او دیده نمی‌شود و مسئله اصلی فیلم هم همین است.

علیرضا خانی درباره انتخاب لوکیشن، قاب‌بندی و حرکت دوربین تصریح کرد: لوکیشن برای ما صرفاً پس‌زمینه نبود؛ خودش بخشی از داستان بود. ترمینال فضایی است که در آن همه در حال حرکت‌اند، اما شخصیت اصلی ما به تدریج از این جریان جدا می‌شود.

او ادامه داد: این تضاد برایمان اهمیت داشت در قاب‌بندی هم تلاش کردیم در بعضی لحظات گلناز را در میان جمعیت و در قاب‌های شلوغ قرار دهیم تا حس گم‌شدن او در یک ساختار بزرگ‌تر منتقل شود. حرکت دوربین نیز تا حد امکان در خدمت همین وضعیت شخصیت قرار گرفت و سعی کردیم از حرکت‌های صرفاً تزئینی دوری کنیم.

علیرضا خانی درباره تفاوت فیلمسازی کوتاه با فیلمسازی بلند اظهار کرد: به نظرم مهم‌ترین تفاوت، «اقتصاد روایت» است. در فیلم کوتاه تقریباً هیچ چیزی اضافه نیست. هر قاب، هر شخصیت، هر دیالوگ و حتی حذف یک اطلاعات باید دلیل داشته باشد. فرصت زیادی برای توضیح دادن وجود ندارد و فیلمساز باید بتواند در مدت کوتاه، جهان فیلم و شخصیت را برای مخاطب بسازد.

او افزود: در فیلم بلند فرصت بیشتری برای نفس کشیدن و گسترش شخصیت‌ها وجود دارد، اما در فیلم کوتاه، فشردگی خودش تبدیل به یک ابزار روایی می‌شود.

علیرضا خانی درباره چالش های هنگام ساخت و تولید گفت: شاید بتوانم بگویم بزرگ‌ترین چالش ما خودِ محیط بود. وقتی تصمیم گرفتیم فیلم را در ترمینال جنوب و در یک فضای واقعی بسازیم، با محیطی شلوغ و پرتحرک روبه‌رو بودیم که طبیعتاً نمی‌توانستیم همه چیز را مثل یک لوکیشن کنترل‌شده در اختیار داشته باشیم. کنترل جمعیت و هماهنگ کردن میزانسن در چنین فضایی یکی از چالش‌های اصلی ما بود.

او ادامه داد: خوشبختانه با همکاری مسئولان ترمینال و همچنین عوامل و دوستانم در این فیلم شرایط تولید به خوبی پیش رفت و مردم هم در بیشتر مواقع با تیم فیلم همراه بودند.

این کارگردان افزود: از طرفی، تولید مستقل فیلم کوتاه از نظر اقتصادی هم امروز کار ساده‌ای نیست و هزینه‌های تولید بسیار بالا رفته است. چون تهیه‌کنندگی فیلم هم به صورت مستقل انجام می‌شد، تلاش کردیم با برنامه‌ریزی دقیق، از هزینه‌های اضافی جلوگیری کنیم و تا جای ممکن تولید را اقتصادی پیش ببریم، بدون اینکه کیفیت فیلم تحت تأثیر قرار بگیرد.

علیرضا خانی در پایان تاکید کرد: در نهایت، فکر می‌کنم مهم‌ترین چالش ما همان محیط واقعی ترمینال بود؛ اما اتفاقاً همین چالش باعث شد فیلم بتواند بخشی از واقعیت و انرژی آن فضا را با خودش به همراه داشته باشد.

بیشتر بخوانید:

«نقطه قرمز» از تجربه‌های شخصی در کارگاه‌های عمرانی شکل گرفت

https://didhonar.ir/?p=121146

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *