به گزارش پلاتو هنر، اسامی فیلمهای کوتاه داستانی راه یافته به بخش ملی چهلوسومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران به انتخاب اسما ابراهیمزادگان، الهام اسدی، محسن اصدقپور، رضا فهیمی، وحید موسائیان، الهام معروفی و وحید نامی معرفی شدند.
به همین بهانه با نیلوفر فولادی، کارگردان فیلم کوتاه «شب زده» گفتوگویی داشتهایم که در ادامه میخوانید.

«شبزده»؛ مردی که از کمپ ترک اعتیاد برگشت، اما گذشته رهایش نکرد
نیلوفر فولادی درباره داستان این فیلم کوتاه توضیح داد: «شب زده» دربارهی مردی میانسال است که بهتازگی از کمپ ترک اعتیاد بیرون آمده است. او در مدتی که در کمپ بوده، تقریباً همهچیزش را از دست داد؛ از زندگی اش گرفته تا همسر و فرزندش. حالا پس از بازگشت، تصمیم دارد گذشته را پشت سر بگذارد و برای ساختن دوبارهی زندگیاش تلاش کند.
او ادامه داد: او میخواهد به یک زندگی سالم و عادی برگردد و چیزهایی را که از دست داده، تا جایی که ممکن است دوباره به دست بیاورد؛ اما در این مسیر با موانع و اتفاقاتی روبهرو میشود که بازگشت را برایش دشوار میکنند. «شبزده» روایت تلاش مردی است که میان گذشتهای که رهایش نمیکند و آیندهای که میخواهد برای خودش بسازد، گرفتار شده است.
نیلوفر فولادی مطرح کرد: «شب زده» برای من از یک تجربهی تلخ شخصی میآید؛ تجربهای که زخمی عمیق و التیامنیافته روی دوش من گذاشته بود. فکر میکنم در زندگی همهی ما اتفاقاتی رخ میدهد که کنترلی روی آنها نداریم و همیشه همهچیز آنطور که میخواهیم پیش نمیرود.
او ادامه داد: اما چیزی که سینما را برای من جذاب میکند، همین امکان دوباره ساختن است. در سینما میتوانم داستانهایی را که در زندگی واقعی برایم تلخ تمام شدهاند، دوباره روایت کنم و پایانشان را آنطور که دوست دارم بسازم. «شبزده» برای من چنین تجربهای بود؛ فرصتی برای روبهرو شدن با آن زخم قدیمی و شاید ترمیم بخشی از آن، اینبار با امیدی دوباره.

نیلوفر فولادی: «شبزده» روایت زخمی است که هنوز التیام پیدا نکرده
نیلوفر فولادی درباره نگارش فیلمنامه «شب زده» گفت: من خودم فیلمنامهی «شب زده» را ننوشتم. یکسری دغدغهها و مسائل در ذهنم بود که آنها را با فیلمنامهنویس مطرح کردم. ایشان شناخت خوبی از فضایی که مدنظر من بود داشتند و بر اساس همان دغدغهها، ایدهی «شبزده» را با من در میان گذاشتند. وقتی ایده را شنیدم، خیلی با آن ارتباط گرفتم. احساس کردم چیزی که مدتها در ذهنم بوده، حالا شکل یک داستان را پیدا کرده است. همان لحظه با خودم گفتم: «این همان فیلمی است که باید بسازمش.»
«شب زده» چه نسبتی با جهانبینی و دغدغههای شخصی شما دارد؟
نیلوفر فولادی پاسخ داد: نسبت و دغدغهی من با «شب زده» بیشتر از جنبهی داستانی است. اما از نظر فرم، چون این اولین تجربهی فیلمسازی من بود، ترجیح دادم بیشتر به توصیهها و تجربهی استادم که تهیهکنندهی فیلم هم هستند، اعتماد کنم. برایم مهم بود که در قدم اول بتوانم فیلم را درست بسازم و این مسیر را به شکل اصولی تجربه کنم.
او ادامه داد: فکر میکنم پیدا کردن فرم و زبان شخصی در سینما چیزی نیست که یکشبه اتفاق بیفتد. ترجیح میدهم با ساختن، تجربه کردن و یاد گرفتن، بهمرور به فرم و زبان سینمایی خودم برسم.
نیلوفر فولادی درباره روایت داستان «شب زده» در قالب فیلم کوتاه تصریح کرد: تنها بخش مشخصی از زندگی این آدم برای من اهمیت داشت و احساس میکردم با نشان دادن همان برش از زندگیاش، میتوانم تمام چیزی را که برایم مهم است بیان کنم. به همین دلیل نیازی نمیدیدم وارد داستانسرایی بیشتر شوم یا گذشته و آیندهی شخصیت را با جزئیات توضیح بدهم.

او ادامه داد: برای من مهم بود مخاطب در همان مقطع کوتاه با این آدم همراه شود، شرایطش را ببیند و حس کند و باقی زندگی او را از خلال همین برش بشناسد. فکر میکنم گاهی یک تکهی درست از زندگی یک آدم میتواند بیشتر از تعریف کردن تمام زندگیاش دربارهی او حرف بزند.
نیلوفر فولادی درباره اینکه در ساختار روایت، چه اطلاعاتی را آگاهانه از مخاطب پنهان کرده است، بیان کرد: دربارهی گذشتهی ابراهیم، تصمیم گرفتم خیلی از اطلاعات را آگاهانه پنهان نگه دارم؛ اینکه دقیقاً چه گذشتهای داشته، چه مسیری را طی کرده و اصلاً چه چیزی باعث شده به این نقطه از زندگیاش برسد. چون برای من اینها مسئلهی اصلی فیلم نبود.
از طرفی نمیخواستم نه خودم ابراهیم را قضاوت کنم و نه اطلاعاتی در اختیار مخاطب بگذارم که باعث شود او را قضاوت کند یا برای شرایط امروزش دنبال مقصر بگردد.
او ادامه داد: بیشتر میخواستم مخاطب هم مثل خود ابراهیم، ناگهان به وسط این مقطع از زندگی پرتاب شود؛ جایی که دیگر گذشته را نمیشود تغییر داد و فقط باید دید از این نقطه به بعد چه اتفاقی میافتد. برای همین ترجیح دادم بهجای توضیح دادن گذشته، در زمان حال کنار ابراهیم بمانیم و این بخش از زندگی را همراه با خودش تجربه کنیم.
نیلوفر فولادی درباره میزانسن و زبان بصری «شب زده» عنوان کرد: از ابتدا برای فیلم طراحی بصری مشخصی داشتم. یکی از تصمیمهای اصلیام این بود که فشار و انزوای شخصیت را با استفاده از لنزهای تله، عمدتاً در محدودهی ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیمتر، نشان بدهم. از طرفی دوست داشتم فیلم به یک فرم شبهمستند نزدیک شود؛ به این معنا که دوربین فاصلهای با ابراهیم داشته باشد، صرفاً به او نچسبد و اجازه بدهد او را بهعنوان بخشی از جامعه و محیط پیرامونش ببینیم.

نیلوفر فولادی درباره انتخاب لوکیشن، قاببندی و حرکت دوربین توضیح داد: برای رسیدن به این فضا، با فیلمبردار به چند تصمیم مشخص رسیدیم. بخش عمدهی فیلم با لنزهای تله گرفته شد، بهجز یک پلان که آگاهانه سراغ لنز نرمال رفتیم؛ چون در آن لحظه ابراهیم، برخلاف بخش زیادی از فیلم، دیگر فقط واکنش نشان نمیدهد و خودش دست به کنش میزند. برایمان مهم بود که این تغییر در رفتار شخصیت، در زبان بصری فیلم هم خودش را نشان بدهد.
او ادامه داد: تصمیم دیگرمان این بود که دوربین روی دست باشد، اما تا جای ممکن حس «دوربین روی دست» را به مخاطب منتقل نکند. در نورپردازی هم سعی کردیم نورها تا حد ممکن بخشی طبیعی از صحنه باشند و خودشان را به رخ نکشند؛ یعنی منابع نور مشخص و قابلدرک باشند و مخاطب احساس نکند نورپردازیای خارج از جهان فیلم به صحنه تحمیل شده است.
او افزود: در نهایت برای بافت تصویر هم به یک گرین متوسط رسیدیم. نمیخواستیم تصویر بیش از حد تمیز و شارپ باشد و از طرف دیگر نمیخواستیم با گرین زیاد، تصویر عمداً کثیف به نظر برسد. دنبال یک نقطهی میانی بودیم که هم با فضای شبهمستند فیلم هماهنگ باشد و هم کیفیت و بافت تصویری موردنظرمان را حفظ کند.

نیلوفر فولادی درباره طراحی میزانسن تاکید کرد: در طراحی میزانسن هم سعی کردم همهچیز در ارتباط با وضعیت شخصیت باشد. تصمیم گرفتم حرکتهای ابراهیم بیشتر در راستای دوربین اتفاق بیفتد و تا جای ممکن کسی مستقیماً روبهروی او قرار نگیرد. تنها استثنا برادرش است؛ تنها شخصیتی که میتواند بیواسطه مقابل او بایستد.
این کارگردان ادامه داد: در سکانس شلتر هم برایم مهم بود حس گرفتار شدن در یک چرخه منتقل شود. ابراهیم وارد فضایی میشود که آدمهایش انگار در یک لوپ تکرارشونده گیر افتادهاند. برای همین میزانسن را به شکلی مارپیچ طراحی کردم؛ حرکتی که مدام ادامه پیدا میکند، اما انگار راه خروجی از آن وجود ندارد. این فرم برای من بازتابی از وضعیت آدمهای آن فضا و در عین حال موقعیت خود ابراهیم بود.
او افزود: در ورود و خروج ابراهیم از بعضی لوکیشنها هم تلاش کردم همین نگاه را در میزانسن حفظ کنم. او با امید وارد میشود و با ناامیدی بیرون میآید؛ برای همین مسیر حرکتش را شبیه یک علامت سؤال طراحی کردم. انگار هر بار با یک امید و یک خواسته وارد فضایی میشود، اما در نهایت با سؤال و تردیدی تازه از آن بیرون میآید.
نیلوفر فولادی درباره مهمترین تفاوت فیلمسازی کوتاه با فیلمسازی بلند بیان کرد: به نظرم در فیلم کوتاه، روایت باید خیلی دقیق و درست تنظیم شود، چون فرصت زیادی نداری و نمیتوانی ضعفها یا حفرههای روایی را با جزئیات و خردهروایتهای زیاد پُر کنی. هر پلان و هر اتفاق باید جای مشخصی در روایت داشته باشد و چیزی را به تجربهی مخاطب اضافه کند.

او ادامه داد: اتفاقاً برای من یکی از جذابیتهای فیلم کوتاه همین محدودیت است. احساس میکنم فیلم کوتاه، بهخاطر فشردگی و حذف اضافات، میتواند به اصل تجربهی سینماتیک نزدیکتر شود؛ یعنی بهجای اینکه همهچیز را توضیح بدهد، با تصویر، فضا، ریتم و موقعیت، یک تجربه را در زمانی کوتاه به مخاطب منتقل کند.
نیلوفر فولادی در پایان درباره چالش های هنگام ساخت و تولید «شب زده» گفت: شرایط تولید «شبزده» برای من و گروه با چالشهای زیادی همراه بود. بخشی از این سختی به لوکیشنهایی برمیگشت که انتخاب کرده بودیم و بخشی هم به فرم خود فیلم. طبیعتاً حضور در بعضی از این فضاها و ارتباط مستقیم با افرادی که واقعاً با مسئلهی اعتیاد درگیر بودند، برای من بهعنوان یک زن فیلمساز دشواریهای خاص خودش را داشت.
او ادامه داد: بخش زیادی از فیلم در فضاهای خارجی فیلمبرداری شد و از طرفی فیلم را در زمستان تولید کردیم. هوای بسیار سرد و بارندگیهای شدید، شرایط تولید را سختتر میکرد. در کنار آن، کار با لنزهای تله و اجرای میزانسنهایی که گاهی در فضاهای سخت و پیچیده طراحی شده بودند، نیازمند دقت و هماهنگی زیادی بود. فیلمبرداری در خیابانهای شلوغ و پررفتوآمد هم یکی دیگر از چالشهای جدی ما بود.
این کارگردان تاکید کرد: با وجود همهی اینها، همراهی و همدلی گروه باعث شد بتوانیم از این چالشها عبور کنیم. فکر میکنم اگر گروهی که کنارم بود اینقدر همراه و متعهد نبود، ساخت «شبزده» با این شکل و شرایط بسیار دشوارتر میشد. در نهایت، «شبزده» برای من فقط ساختن یک فیلم نبود؛ تجربهای بود که باعث شد خیلی چیزها یاد بگیرم و بهعنوان یک فیلمساز رشد کنم. امروز که به مسیر ساخت فیلم نگاه میکنم، از فرصتی که خدا در اختیارم قرار داد و از آدمهایی که در این مسیر کنارم بودند، خوشحالم و قدردانم.

بیشتر بخوانید:
هادی آفریده: «مادران کوهستان» جستوجوی نواهای گمشده زنان است




