در گفت‌وگو با پلاتوهنر مطرح شد؛

الهام احمدی: ما در «[مُ]علق» به دنبال تصویر مستقیم جنگ نبودیم

به گزارش پلاتو هنر، نمایشگاه گروهی عکس «[مُ]علق» به کیوریتوری الهام احمدی در گالری هنر کهن مانا، از ۸ تا ۱۵ آبان ماه برگزار می‌شود.

این نمایشگاه شامل آثار ۹ عکاس زن است که با رویکردی متفاوت به جنگ و اثرات آن در زندگی مردم پرداخته است. علاوه بر عکس، آثاری تعاملی نیز در این نمایشگاه حضور دارند.

زهرا اروجلو، زینب زمانلو، نگین سیروس، نفیسه صالح، پگاه قدیری، فاطمه محمدمهدی‌پور، فاطمه معصومی، غزاله وکیلی و الهام احمدی عکاسان شرکت‌کننده در این نمایشگاه کیوریتوریال، به کیوریتوری الهام احمدی و دستیار کیوریتوری زینب زمانلو هستند.

پوستر این نمایشگاه را پدرام کازرونی، از تصویرسازان صاحب‌نام طراحی کرده است. علاقمندان نیز می توانند همه روزه به جز روز شنبه، از ساعت ۱۶ تا ۲۰ از آثار دیدن کنند.

الهام احمدی
الهام احمدی

به بهانه برگزاری این نمایشگاه، با الهام احمدی گفت و گویی داشته ایم که در ادامه می‌خوانید.

الهام احمدی: جنگ تمام می‌شود، اما سایه‌اش بر زندگی روزمره می‌ماند

الهام احمدی درباره معنای عنوان «[م]علق» و چگونگی ارتباط این واژه به ایده نمایشگاه گفت: کلمه «[م]علق» به معنای آویزان بودن و ماندن میان زمین و آسمان است و از خانواده واژه «تعلیق» می‌آید؛ اما قرار گرفتن حرف «م» در کروشه، امکان خوانش‌های متفاوتی را از این واژه فراهم می‌کند. این کلمه هفت یا هشت خوانش متفاوت با معانی مختلف دارد که بسیاری از آن‌ها با اتفاقاتی که در طول جنگ تجربه کردیم، زیست جمعی ما و مفاهیم این نمایشگاه هم‌خوانی دارند.

این هنرمند ادامه داد: معنای «معلق بودن» پس از جنگ ۱۲ روزه برای همه ما کاملاً ملموس بود؛ اینکه مدام در تعلیق میان آتش‌بس و جنگ قرار داشتیم. ترس از صدای جنگنده‌ها و این نگرانی که آیا ممکن است خانه‌ی من یا نزدیکانم مورد اصابت قرار بگیرد یا نه، به بخشی از تجربه روزهای جنگ تبدیل شده بود.

او افزود: آن زمان این پرسش‌ها مدام تکرار می‌شدند: مذاکره می‌شود یا نه؟ حمله‌ای رخ می‌دهد یا نه؟ و این رنج و اضطراب، تجربه‌ای ملموس بود که زندگی بسیاری از ما را تحت تأثیر قرار داد.

الهام احمدی
الهام احمدی

الهام احمدی عنوان کرد: یکی دیگر از خوانش‌های این واژه، به معنای بلا، سختی بسیار و گرفتاری تمام‌نشدنی است؛ مفهومی که به‌درستی با آنچه در دوران جنگ تجربه کردیم و تأثیری که این اتفاقات بر زندگی آدم‌ها گذاشت، هم‌خوانی دارد.

«[مُ]علق»؛ زندگی در سایه جنگ و تعلیق

الهام احمدی درباره روایت جنگ توسط 9 عکاس زن تصریح کرد: جنگ تفاوتی میان بزرگسال و کودک، زن و مرد قائل نیست و فارغ از جنسیت و سن، بر سر همه آوار می‌شود. وقتی جنگ وارد یک جغرافیا می‌شود، همه آدم‌های آن سرزمین را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اما انتخاب ۹ عکاس زن برای نمایشگاه «[مُ]علق»، به هویت و زیست زنانه بازمی‌گردد.

 

او ادامه داد: در ارتباط با افرادی که در طول جنگ با آن‌ها گفت‌وگو و معاشرت داشتم، فارغ از نگاه‌های شخصی‌شان به جنگ، متوجه شدم که جنسیت می‌تواند در نوع مواجهه افراد با جنگ و حتی آنچه بیش از همه آن‌ها را آزار می‌دهد، تأثیرگذار باشد.

احمدی افزود: حتی در طول جنگ، عناصر و تجربه‌های مشترکی وجود داشت که می‌توانست زنان را به شکل ویژه‌ای تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، می‌خواستم ردپایی از زیست و نگاه زنانه به جنگ در نمایشگاه «[مُ]علق» دیده شود.

الهام احمدی

الهام احمدی درباره اینکه چه وجهی از تجربه جنگ در نمایشگاه «[مُ]علق» برجسته شده که معمولاً در تصاویر رسانه‌ای کمتر دیده می‌شود، اظهار کرد: در این نمایشگاه، آنچه اهمیت دارد، روزمرگی است. معمولاً وقتی حادثه‌ای اتفاق می‌افتد، عکاس خبری آن حادثه را ثبت می‌کند و در جنگ نیز همین قاعده صدق می‌کند. تصاویر ویرانی‌ها، اصابت موشک‌ها و ترس آدم‌ها، روایت‌هایی هستند که از جنگ به ما نشان داده می‌شوند.

او تصریح کرد: اما بخشی از این تجربه وجود دارد که کمتر مورد توجه خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها قرار می‌گیرد؛ تأثیری که جنگ بر زندگی روزمره ما، در خانه‌ها و حریم شخصی‌مان می‌گذارد؛ تأثیری که حتی پس از پایان جنگ نیز ادامه پیدا می‌کند.

الهام احمدی

الهام احمدی خاطرنشان کرد: عکاسی دیرهنگام به حوادث پس از جنگ می‌پردازد و اتفاقاتی را ثبت می‌کند که بعد از وقوع یک فاجعه، در زندگی آدم‌ها شکل می‌گیرد. زندگی شخصی و حریم امن ما معمولاً در رسانه‌ها مغفول می‌ماند.

این هنرمند ادامه داد: آدم‌هایی هستند که شاید به معنای واضح و رایج، درگیر جنگ نباشند، اما زندگی روزمره‌شان دچار تحول و تغییر می‌شود. به همین دلیل، تلاش داشتم در نمایشگاه «[مُ]علق» از دریچه زندگی روزمره به این موضوع نگاه کنم.

الهام احمدی تاکید کرد: در «[م]علق»، بیش از آنکه با تصاویر مستقیم جنگ و حادثه روبه‌رو باشیم، تصویر زندگی روزمره را می‌بینیم؛ زندگی‌ای که جنگ، حتی پس از پایان ظاهری‌اش، همچنان بر آن سایه انداخته است.

الهام احمدی به‌عنوان کیوریتور گفت که چگونه میان نگاه‌های متفاوت عکاسان و روایت کلی نمایشگاه ارتباط برقرار کرد: من به دنبال این بودم که جنگ را از دریچه‌ای متفاوت نگاه و بررسی کنم؛ اینکه وقتی از بطن حادثه دور هستی، اما همچنان از تأثیرات آن در امان نیستی، چه اتفاقی برای زندگی روزمره‌ات می‌افتد. برای خودم یک‌سری چارچوب‌ها و معیارها مشخص کرده بودم و همین موضوع باعث می‌شد انتخاب و چینش آثار کار سختی باشد.

او ادامه داد: از سوی دیگر، همه عکس‌ها باید از نظر بصری نیز به‌درستی در کنار یکدیگر قرار می‌گرفتند. من در «[م]علق» به دنبال ساختاری منظم و از پیش تعیین‌شده نبودم و نمی‌خواستم عکس‌ها را صرفاً به شکلی مرتب و ردیفی روی دیوار بچینم. تلاش داشتم ساختار را در «[م]علق» تا حدی به هم بریزم، اما در عین حال منطق بصری نمایشگاه حفظ شود.

الهام احمدی خاطرنشان کرد: این ۹ مجموعه نیز به‌تنهایی برای روایت آن چیزی که در ذهن داشتم کافی نبودند و همین مسئله سازماندهی و چینش آثار را پیچیده‌تر می‌کرد؛ چراکه باید در کنار این نگاه متفاوت، انسجام و منطق بصری مجموعه نیز حفظ می‌شد.

الهام احمدی؛ روایت زنانه از جنگ؛ آنچه در تصاویر خبری کمتر دیده می‌شود

الهام احمدی درباره نگاه زنانه به جنگ مطرح کرد: قطعاً می‌شود از نگاه زنانه درباره جنگ صحبت کرد؛ همان‌طور که می‌توان از نگاه مردانه، کودکانه یا نگاه افراد در یک موقعیت اجتماعی خاص سخن گفت. هر یک از این گروه‌ها تجربه و نگاه منحصربه‌فردی دارند و با مسائل و مشکلات خاصی مواجه می‌شوند که ممکن است گاهی از چشم دیگران دور بماند.

این هنرمند تاکید کرد: من شخصاً با تفکیک مطلق زنانه و مردانه مشکل دارم، اما واقعیت این است که برخی مسائل به‌صورت بیولوژیکی وجود دارند و می‌توانند یک زن را به شکل متفاوتی تحت تأثیر قرار دهند. برای مثال، فشارهای عصبی و استرس می‌تواند از نظر فیزیکی بر بدن یک زن تأثیر بیشتری بگذارد، باعث برهم خوردن تعادل هورمونی و حتی تغییر در چرخه عادت ماهانه شود.

او ادامه داد: زنان باردار نیز شرایط ویژه‌ای دارند و طبیعتاً باید تا حد امکان از استرس و فشارهای عصبی دور باشند. از سوی دیگر، افرادی که با بیماری‌های خودایمنی مواجه هستند ــ که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها را زنان تشکیل می‌دهند ــ نیز می‌توانند تحت تأثیر فشار عصبی و استرس قرار بگیرند. بنابراین، این تجربه‌های زیستی و بیولوژیکی می‌توانند بر نوع مواجهه و نگاه افراد به جنگ نیز تأثیرگذار باشند.

الهام احمدی درباره مرز میان ثبت رنج انسان ها و تبدیل کردن آن ها به تصویر گفت: این موضوع همواره در مباحث و نظریات عکاسی اهمیت داشته است. سوزان سونتاگ این موضوع را خیلی پیش‌تر مطرح کرده که ثبت مداوم صحنه‌های رنج، باعث عادی‌سازی آن‌ها شده است. این مقوله که ثبت تصاویر از رنج انسان‌ها چشم ما را به آن عادت می‌دهد یا خیر، همواره مطرح بوده است.

او ادامه داد: با این حال، تاریخ نشان داده است که گاهی یک تصویر می‌تواند تحولی بزرگ ایجاد کند و حتی مانع از ادامه برخی اتفاقات ناخوشایند شود. یکی از نمونه‌های مهم آن، تصاویر منتشرشده از جنایات جنگ ویتنام است که در تغییر نگاه افکار عمومی نسبت به جنگ نقش مهمی داشتند.

این هنرمند خاطرنشان کرد: تصاویر «[م]علق»، تصاویر کلیشه‌ای از جنگ نیستند. در این مجموعه بیشتر با زندگی روزمره مواجهیم؛ زندگی‌ای که رنج جنگ در لایه‌های پنهان آن حضور دارد و پشت این تصاویر عادی پنهان شده است.

الهام احمدی گفت: در «[م]علق» کمتر شاهد نمایش عینی و مستقیم جنگ هستیم و بیشتر به بُعد روانی آن پرداخته می‌شود؛ گویی رنج جنگ به جای آنکه صرفاً دیده شود، واکاوی می‌شود و مخاطب را به هم‌ذات‌پنداری با تجربه‌ای دعوت می‌کند که شاید در نگاه اول، در تصویر آشکار نباشد.

روایت جنگ از دل زندگی روزمره؛ جایی که رنج دیده نمی‌شود

الهام احمدی درباره نقطه شروع شکل گیری نمایشگاه «[م]علق» مطرح کرد: نقطه شروع شکل‌گیری ایده این نمایشگاه، جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل بود. در آن روزها در خانه مانده بودم و ذهنم درگیر این موضوع شده بود که اتفاقی خارج از کنترل ما رخ داده است؛ اتفاقی که ما هیچ نقشی در آغاز و پایان آن نداریم، اما می‌تواند روند زندگی‌مان را به‌طور کامل تغییر دهد.

او ادامه داد: در ظاهر، در خانه هستی و به زندگی روزمره‌ات مشغولی، اما در واقعیت شرایط به این سادگی نیست. زندگی جریان دارد، اما ذهن مدام درگیر اتفاقی است که بیرون از خانه و خارج از کنترل تو در حال وقوع است.

این هنرمند افزود: از طرف دیگر، متوجه شدم که تلفن همراه و دنبال کردن مداوم اخبار تا چه اندازه می‌تواند استرس‌زا باشد؛ لحظه‌ای صحبت از آتش‌بس است و لحظه‌ای دیگر، احتمال آغاز دوباره جنگ مطرح می‌شود. همین وضعیت دائمیِ انتظار و نگرانی، تجربه‌ای از تعلیق را شکل می‌داد.

الهام احمدی خاطرنشان کرد: به همین دلیل، به دنبال عکاسانی رفتم که از زندگی روزمره خود در دوران جنگ عکاسی کرده بودند؛ تصاویری که به جای نمایش مستقیم حادثه، تأثیر آن را بر زندگی روزمره آدم‌ها نشان می‌دهند.

الهام احمدی در پایان گفت: برای من، مدیوم تصویر به‌تنهایی برای بیان همه آن چیزی که قصد داشتم مخاطب درک و احساس کند، کافی نبود و احساس می‌کردم به عناصر و لایه‌های بیشتری نیاز دارم. در کنار تصاویر، بر این باور بودم که مخاطب نیز باید بخشی از این تجربه را خودش احساس و کشف کند؛ چراکه مخاطب نمایشگاه «[م]علق» از تجربه جنگ جدا نیست و به نوعی بخشی از این تجربه مشترک بوده است.

بیشتر بخوانید:

۴ فیلم درمورد عکاسی؛ از پشت لنز تا پرده سینما

نگاهی به جهان سبک های عکاسی

https://didhonar.ir/?p=122597

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *