به گزارش پلاتوهنر، فیلم کوتاه «فاصله کانونی» به کارگردانی ستاره آزاد، روایتی از مواجهه انسان با حافظه، فقدان و تجربه از دست دادن است؛ اثری که با تکیه بر مرز باریک میان واقعیت و خیال، مخاطب را به سفری درونی در ذهن شخصیت اصلی خود میبرد. این فیلم با بهرهگیری از فضایی شاعرانه و نگاهی شخصی، مفاهیمی چون خاطره، هویت و فاصله را از خلال داستان عکاسی که بهتدریج بینایی خود را از دست میدهد، به تصویر میکشد.
پلاتوهنر در گفتوگویی با ستاره آزاد، درباره شکلگیری ایده فیلم، تجربههای شخصی تأثیرگذار بر نگارش فیلمنامه، زبان بصری اثر، انتخاب لوکیشنها و چالشهای تولید «فاصله کانونی» گفتوگو کرده است که در ادامه میخوانید.
ستاره آزاد درمورد داستان فیلم توضیح داد: فیلم درباره عکاسی است که سالها پیش مهاجرت کرده و حالا بهتدریج بینایی خود را از دست میدهد. این اتفاق ناگهانی نیست و در یک روند تدریجی رخ میدهد. او به بهانه بازگشت به زادگاهش، با گذشته و خاطراتش مواجه میشود. از آنجا که دیگر نمیتواند جهان را مانند گذشته بهصورت عینی تجربه کند، ذهنش شروع به بازسازی خاطرات میکند و فیلم نیز بر همین مسیر میان حافظه، خیال و واقعیت شکل میگیرد.
آیا دغدغه یا تجربهای شخصی پشت آن وجود داشت؟
او گفت: شخصیت اصلی و اتفاقی که برای او رخ میدهد مستقیماً از تجربه شخصی من نیامده، اما همیشه به این فکر میکردم که اگر کسی که حرفهاش ثبت تصویر است، مانند یک عکاس یا فیلمبردار، بهتدریج بیناییاش را از دست بدهد، چه تجربهای خواهد داشت.
از سوی دیگر، حس بازگشت، دوری از خانواده و مواجهه با فقدان، برای خودم تجربهای شخصی است. مدتی از شهری که در آن زندگی میکردم جدا شدم و به تهران آمدم و این فاصله، احساسات و ترسهایی را برایم ایجاد کرد. این تجربههای شخصی با داستان فیلم ترکیب شدند تا روایت نهایی شکل بگیرد.
هنگام نگارش فیلمنامه، روایت داستان برایشما اهمیت بیشتری داشت یا خلق یک تجربه حسی برای مخاطب؟
ستاره آزاد درباره هدف ساخت فیلم اظهار کرد: مهمترین هدفم این بود که مخاطب تا حد ممکن تجربه زیستن شخصیت اصلی را لمس کند. دوست داشتم بیننده در بعضی لحظات، جهان را از زاویه دید او ببیند و احساساتش را تجربه کند. بنابراین بیش از هر چیز، به دنبال خلق یک تجربه حسی بودم.
در ساختار روایت، چه اطلاعاتی را آگاهانه از مخاطب پنهان کردید؟
این هنرمند گفت: یکی از مهمترین تصمیمهایم این بود که مرز میان واقعیت و خاطره را کاملاً مشخص نکنم. مخاطب در طول فیلم دقیقاً نمیداند شخصیتهایی که قهرمان داستان با آنها روبهرو میشود، واقعاً در زمان حال حضور دارند یا حاصل تداعی خاطرات و ذهن او هستند.
در پایان، زمانی که شخصیت اصلی عکسهایش را ظاهر میکند، متوجه میشویم برخی از افرادی که دیدهایم، اصلاً در واقعیت حضور نداشتهاند و تنها ساخته ذهن او بودهاند. دوست داشتم مخاطب نیز مانند شخصیت اصلی، در این مرز میان واقعیت و خیال سرگردان بماند.
میزانسن و زبان بصری فیلم چگونه در خدمت مضمون قرار گرفت؟
ستاره آزاد افزود: از همان ابتدا طراحی بصری مشخصی برای فیلم داشتم. لوکیشن اصلی، باغ پدری خودم بود؛ جایی که دوران کودکیام را در آن سپری کردهام. چون نخستین فیلمم بود، دوست داشتم کاملاً شخصی باشد. شناختی که از آن فضا داشتم کمک کرد گذشته شخصیت را نه کاملاً رئال، بلکه با حالوهوایی خیالانگیز تصویر کنم.
در صحنه آغازین، جایی که شخصیت از یک کودک افغان عکاسی میکند، تلاش کردم فاصله او با سوژههایش را نشان دهم. او تصور میکند مستند میسازد، اما در واقع تصاویرش نیز نوعی بازسازی هستند؛ درست مانند زندگی خودش که از بیرون موفق به نظر میرسد اما در درون، احساس رضایت و شادی واقعی ندارد.
حتی در میزانسن، حرکتها و دیالوگهای شخصیت نیز سعی کردم این فاصله و نوعی تصنع را نشان دهم. اما هرچه به گذشته نزدیکتر میشود، این فاصله کمتر میشود و رابطه او با خاطراتش صمیمانهتر به تصویر کشیده میشود.

در انتخاب لوکیشن، قاببندی و حرکت دوربین چه رویکردی داشتید؟
ستاره آزاد گفت: از ابتدا میخواستم فیلم دائماً میان خیال و واقعیت حرکت کند. به همین دلیل، در فضاهای داخلی سعی کردم از عناصری استفاده کنم که حس خاطره و خیال را تقویت کنند؛ مثل اتاقهای قدیمی یا فرش ایرانی که بهخاطر نقشونگارش کیفیتی شاعرانه و خاطرهانگیز دارد.
در بخشهایی که به جهان ذهنی شخصیت نزدیکتر میشویم، حرکت دوربین و فضای بصری نیز تغییر میکند تا مخاطب راحتتر وارد ذهن او شود. تمام انتخابهای بصری فیلم در راستای تقویت همین حس میان واقعیت و خیال انجام شده است.
هنگام تولید فیلم با چه چالشهایی روبهرو بودید؟
این کارگردان درمورد چالشهای فیلم توضیح داد: فیلم را در مشهد ساختیم، اما بیشتر عوامل اصلی از تهران بودند و برای تولید، حدود یک هفته در مشهد مستقر شدیم. از نظر تجهیزات هم محدودیت زیادی وجود داشت؛ به همین دلیل دوربین، لنزها و بخشی از تجهیزات اصلی را از تهران به مشهد منتقل کردیم.
علاوه بر این، در میانه فیلمبرداری شرایط خاصی در کشور به وجود آمد و روز سوم تولید با ۱۸ دی همزمان شد. با وجود اینکه بیشتر صحنههای ما داخلی بود، شرایط شهر روی کار تأثیر گذاشت. برای مثال، در برخی جابهجاییها به دلیل گاز اشکآور، عوامل دچار مشکل میشدند و حتی امکان فیلمبرداری بعضی صحنههای خیابانی را از دست دادیم.
روز پایانی فیلمبرداری بسیار سخت گذشت، اما خوشبختانه همه اعضای گروه با انگیزه کنار هم ماندند و در نهایت توانستیم فیلم را به پایان برسانیم.
بیشتر بخوانید:




