به گزارش پلاتوهنر، ابراهیم برفرازی، هنرمند تجسمی متولد سال ۱۳۶۱ در نیشابور، در مقطع کارشناسی رشته نقاشی را در دانشگاه فردوسی مشهد گذراند و مدرک کارشناسی ارشد نقاشی خود را از دانشگاه هنر دریافت کرد. این هنرمند در گفتگو با پلاتوهنر از دغدغههای انسانی در آثارش، چالشهای خلق آثار فیگوراتیو در ایران، وضعیت اقتصاد هنر و مفهوم «انتظار» در تازهترین نمایشگاه خود سخن گفت؛ انتظاری که به باور او، بخش بزرگی از زندگی انسان معاصر را به تعویق و تباهی کشانده است.

ابراهیم برفرازی درمورد شکلگیری نمایشگاه «گودو هرگز نخواهد آمد» گفت: من سالهاست که بهطور مداوم روی فیگور کار میکنم. از همان ابتدا دغدغه اصلیام جامعه انسانی بود؛ مسائلی مانند مرزها، ساختارهای مختلکننده اجتماعی و ایدئولوژیهایی که به نظرم انسان را از هویت واقعیاش دور میکنند.
ابراهیم برفرازی ادامه داد: همیشه این پرسش در ذهنم وجود داشته که چرا انسانها از انسان بودن خود فاصله میگیرند. به اعتقاد من، بسیاری از ساختارهای قدرت نیاز دارند که انسانها را در چارچوبهای مشخص نگه دارند؛ به آنها بگویند از شما محافظت میکنیم، در حالی که خودشان سازوکارهایی ایجاد میکنند که در نهایت به محدود شدن انسانها منجر میشود.
این هنرمند افزود: من همیشه معتقد بودهام که انسان، به انسانیتش شناخته میشود؛ نه به ایرانی، اروپایی یا آمریکایی بودن، نه به رنگ پوست و نه به مرزهای جغرافیایی. شاید نتوان این نگاه را کاملاً در چارچوب اومانیسم تعریف کرد، اما میتوان گفت که رویکرد من اساساً انسانمحور است و این دغدغه از ابتدا همراه من بوده است.
ابراهیم برفرازی درباره روند شکلگیری مجموعه آثارش توضیح داد: مجموعههای من معمولاً در امتداد یکدیگر شکل میگیرند و به همین دلیل نمیتوانم تاریخ دقیقی برای آغاز آن تعیین کنم. اما فرآیند خلق آثاری که اکنون در گالری ایرانشهر به نمایش درآمدهاند، حدود یک سال و نیم زمان برد.

ابراهیم برفرازی درباره چالشهای فعالیت هنری در ایران گفت: بزرگترین چالش من، نداشتن فضای مناسب برای کار بود. هنرمندان در ایران با محدودیتهای زیادی مواجهاند. بازار هنر در ایران بسیار ضعیف است و امکان ارائه آثار هنری چندان گسترده نیست. حتی هنرمندانی که وارد بازار هنر میشوند نیز معمولاً با هزینهها و محدودیتهایی روبهرو هستند که پاسخگوی نیازهایشان نیست.
او افزود: از آنجا که آثار من ابعاد بزرگی داشتند، نبودِ فضای مناسب به یک مشکل جدی تبدیل شد. کارگاه من کوچک است و سقف کوتاهی دارد؛ برخی از آثار حتی از ارتفاع سقف بلندتر بودند. به همین دلیل، برای خلق بعضی از آثار بزرگ مجبور شدم به نیشابور بروم و در فضای یک کارخانه کار کنم.
از سوی دیگر، کمبود متریال نیز به یکی از مشکلات جدی هنرمندان تبدیل شده است. در شرایط فعلی، تهیه سادهترین مواد مورد نیاز، مانند یک وارنیش معمولی، دشوار شده است و این مسئله بر روند کار بسیاری از هنرمندان تأثیر گذاشته است.
ابراهیم برفرازی درمورد محدودیتهای پیشروی هنرمندان در ایران توضیح داد: یکی دیگر از دغدغههای شخصی من این بود که فیگورها را بهصورت نود کار کنم؛ زیرا نمیخواستم شخصیتها به جغرافیا یا مکان خاصی تعلق داشته باشند. لباس بهسرعت به یک اثر هویت جغرافیایی میدهد، در حالی که من میخواستم روایتهایم بیمکان و جهانشمول باشند.
البته ارائه آثار نود در ایران با دشواریهای فراوانی همراه است؛ زیرا اغلب این آثار صرفاً از منظر اروتیک دیده میشوند و کمتر به جنبههای فلسفی و مفهومی آنها توجه میشود. در برخی آثار نیز ناچار شدیم بخشهایی از فیگورها را بپوشانیم و سانسور کنیم. حتی در یکی از آثار، با استفاده از جوهر سفید قسمتهایی را پوشاندیم تا در آینده، در صورت نمایش یا فروش اثر در جایی دیگر، بتوان آن را به حالت اولیه بازگرداند.
ابراهیم برفرازی درباره ضعف آموزش فیگور و آناتومی در ایران و تأثیر آن بر کار هنرمندان این حوزه اظهار کرد: فیگور در ایران بهدرستی آموزش داده نشده و همین موضوع مشکلات زیادی ایجاد کرده است. ضعف در آثار من و بسیاری از هنرمندانی که در حوزه فیگور کار میکنند، ریشه در همین مسئله دارد.
برای مثال، در برخی کشورها، بهویژه روسیه، هنرجویان از سنین پایین با آناتومی، مدل نود، ساختار عضلات و استخوانبندی بدن آشنا میشوند؛ اما ما چنین آموزشی را نداشتهایم. من هم در سالهایی که در دانشگاه تحصیل کردم و هم در سالهایی که تدریس داشتم، با این خلأ آموزشی روبهرو بودم.

ابراهیم برفرازی افزود: امروز شاید در تهران امکان کار با مدل نود تا حدی فراهم شده باشد، اما برای هنرمندی که بیش از ۲۵ سال سابقه فعالیت دارد، بازگشت به آموزشهای ابتدایی چندان ساده نیست. علاوه بر این، هزینههای بالا و محدودیتهای اجتماعی نیز به این مشکلات دامن میزنند.
ابراهیم برفرازی در پاسخ به پرسشی درباره وجود روایت یا مفهوم مشترک در آثار این نمایشگاه، گفت: در این مجموعه ارجاعی به نمایشنامه «در انتظار گودو» اثر ساموئل بکت دادهام؛ اثری که بهنوعی وضعیت انسان معاصر و حتی شرایط امروز جامعه ما را بازتاب میدهد.
در «در انتظار گودو»، شخصیتها زندگی خود را صرف انتظاری میکنند که خودشان ساختهاند و در نهایت، آن انتظار به تباهی زندگیشان منجر میشود. دغدغه من نیز همین مسئله بود؛ اینکه ما انسانها تا چه اندازه در انتظارهای خودساخته زندگی میکنیم.
او ادامه داد: از انتظارهای بزرگ، مانند انتظار برای آمدن یک منجی، وقوع تغییرات سیاسی، بهبود شرایط اقتصادی یا اتفاقات جهانی، تا انتظارهای کوچک و روزمره؛ مثل خریدن چیزی، رفتن به جایی یا شنیدن جملهای از یک فرد. پیام این مجموعه این است که شاید باید از خود بپرسیم اگر گودو هرگز قرار نیست بیاید، پس چرا تمام زندگیمان را در انتظار او میگذرانیم؟
ابراهیم برفرازی در خصوص تاثیر جنگ بر رابطه مردم با هنر توضیح داد: به نظرم در چنین شرایطی، مردم به دنبال یک پناهگاه یا محل فرار هستند. وقتی اتفاقات بحرانی رخ میدهد، ناگهان سینماها، گالریها و کافهها شلوغ میشوند. این لزوماً به معنای افزایش نگاه حرفهای به هنر نیست، بلکه بیشتر نوعی نیاز اجتماعی برای فرار از فشارها و یافتن فضایی برای با هم بودن است.
از سوی دیگر، بحرانها آدمها را از یکدیگر دور میکنند و همین فاصله باعث میشود که پس از پایان آن شرایط، میل به دیدار و حضور در کنار یکدیگر بیشتر شود. این اتفاق را در دوران پس از کرونا نیز شاهد بودیم. به نظر من، این بخشی از طبیعت انسان است؛ مانند فنری که فشرده میشود و پس از رها شدن، با قدرت بیشتری بازمیگردد.

ابراهیم برفرازی درباره وضعیت اقتصاد هنر کشور در شرایط کنونی گفت: اگر بخواهم خیلی صریح بگویم، وضعیت اقتصاد هنر فاجعهبار است. البته از یک جهت شاهد رشد هستیم. برای مثال، قیمت آثار من نسبت به دو سال پیش افزایش پیدا کرده، اما سرعت تورم بهمراتب بیشتر از رشد قیمت آثار هنری بوده است. دو سال پیش رنگی را با قیمت ۳۰۰ یا ۴۰۰ هزار تومان میخریدم، اما امروز همان رنگ حدود دو میلیون و پانصد هزار تومان قیمت دارد. هزینهها چندین برابر شدهاند، اما قیمت آثار هنری به همان نسبت افزایش پیدا نکرده است.
این هنرمند افزود: کسی که وارد بازار هنر میشود، سالها ممارست، خانهنشینی و سختی را پشت سر گذاشته است. در مورد من، این مسیر بیش از ۲۵ سال طول کشیده است. وقتی میگویند نمایشگاهی سولد اوت شده، کمتر کسی به این فکر میکند که پشت آن، ۲۵ سال تلاش و دوام آوردن وجود داشته است.
ابراهیم برفرازی: دیده شدن و استقبال از یک نمایشگاه بهتنهایی برای یک هنرمند کافی نیست.
این نمایشگاه بسیار دیده شد، در فضای مجازی بازتاب زیادی داشت و چند بار تمدید شد، اما آیا صرف دیده شدن برای یک هنرمند بازار ایجاد میکند؟ خیر. فاصله زیادی میان درآمد واقعی هنرمند و آنچه باید باشد وجود دارد. به همین دلیل، اگر عاشق کار خود نباشید، ادامه دادن بسیار دشوار است.
ابراهیم برفرازی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت بازار هنر ایران در مقایسه با بازارهای جهانی، گفت: سال گذشته در هند نمایشگاهی داشتم. آثاری که در ایران با قیمتهایی بسیار پایینتر عرضه میشدند، در آنجا با قیمتهایی چندین برابر ارزشگذاری شدند. این تجربه نشان داد که بازار جهانی ظرفیتهای بسیار متفاوتی برای هنر دارد؛ ظرفیتی که متأسفانه در ایران کمتر دیده میشود.
البته همین موضوع باعث شده بسیاری از هنرمندان تصور کنند اگر از ایران مهاجرت کنند، به موفقیت بیشتری خواهند رسید. اما به نظر من، موضوع به این سادگی نیست. هنرمندی که در بستر و ریشه خود شکل نگرفته باشد، لزوماً در جای دیگری هم نمیتواند ریشه بدواند.
ابراهیم برفرازی راجعبه آینده بازار هنر ایران گفت: من آینده بازار هنر را امیدوارکننده میبینم، زیرا هنر امروز بهعنوان یک شغل شناخته شده است. تا چند دهه پیش، بسیاری از هنرمندان برای تأمین معاش شغل دیگری داشتند و فروش آثار هنری منبع درآمد اصلی آنها نبود.
اما امروز حتی دانشجویان هنر نیز آثار خود را میفروشند؛ از طریق شبکههای اجتماعی، گالریها یا ارتباطات شخصی. خانوادهها نیز پذیرفتهاند که خلق اثر هنری، حاصل دانش، زمان و تلاش است و میتواند ارزش اقتصادی داشته باشد.
ابراهیم برفرازی در پایان افزود: به اعتقاد من، بازار هنر در ایران از اواسط دهه هشتاد بهتدریج جان گرفت و مسیر رشد خود را آغاز کرد. بنابراین، با وجود همه مشکلات و محدودیتها، معتقدم بازار هنر ایران در حال رشد است؛ هرچند ارزشگذاری آثار هنری در ایران همچنان بسیار پایینتر از ظرفیت واقعی آن است.
بیشتر بخوانید:
زروان روح بخشان: اجرای یک چیدمان، بیشتر از آنکه درآمد داشته باشد هزینه دارد




