به گزارش پلاتو هنر، طراحی صحنه در سریال «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار، فراتر از بازسازی فضاهای تاریخی، در شکلگیری جهان بصری و انتقال جزئیات زندگی شخصیتها نقش دارد؛ عناصری که به باورپذیری فضای داستان کمک میکنند.
وقتی خانهها قصه میگویند؛ راز جهانسازی در «بامداد خمار»

پیش از آنکه شخصیتهای «بامداد خمار» حرف بزنند، خانهها، خیابانها، اتاقها، مغازهها و اشیای اطرافشان با مخاطب سخن میگویند.
این یکی از ویژگیهای مهم یک سریال تاریخی است؛ اینکه بخش مهمی از اطلاعات مورد نیاز مخاطب از طریق محیط منتقل شود. از این منظر، طراحی صحنه در «بامداد خمار» صرفاً یک فعالیت اجرایی برای ساختن دکور نیست، بلکه بخشی از فرآیند روایت تصویری مجموعه است.

فراتر از دکور؛ طراحی صحنه چگونه به «بامداد خمار» جان میدهد؟
طراحی صحنه سریال بر عهده محمدرضا شجاعی بوده است. حضور یک طراح صحنه در پروژهای با این حجم از جزئیات تاریخی، اهمیت زیادی دارد، زیرا بازسازی گذشته فقط به انتخاب چند خانه قدیمی یا قرار دادن چند وسیله سنتی در قاب محدود نمیشود.
یک فضای تاریخی باید منطق زندگی خودش را داشته باشد. وسایل خانه، چیدمان اتاق، شکل پنجرهها، دیوارها، حیاط، محل قرار گرفتن اشیا و حتی فاصله میان آدمها باید با یکدیگر هماهنگ باشند. اگر یکی از این عناصر از فضای تاریخی بیرون بزند، مخاطب ممکن است بدون آنکه دقیقاً بداند مشکل کجاست، احساس کند با یک جهان مصنوعی روبهرو است.

چگونه «بامداد خمار» گذشته را به تصویر میکشد؟
«بامداد خمار» از این جهت پروژهای است که طراحی صحنه در آن اهمیت مضاعف پیدا میکند. بخش مهمی از هویت سریال به فضای تاریخی آن وابسته است و مخاطب باید بتواند از طریق محیط، وارد دورهای شود که مستقیما تجربه نکرده است.
یکی از تفاوتهای طراحی صحنه حرفهای با دکورپردازی صرف همینجا است. دکور قرار است جایی برای قرار گرفتن بازیگر باشد، اما طراحی صحنه باید محیطی بسازد که شخصیت بتواند در آن زندگی کند. وقتی یک خانه به عنوان جهان شخصیت طراحی میشود، دیگر فقط دیوار و پنجره نیست؛ وسایلش، نظم یا بینظمیاش، اندازه اتاقها، نوع چیدمان و حتی اشیای کوچک آن باید با صاحب خانه ارتباط داشته باشد.

در «بامداد خمار» این مسئله اهمیت بیشتری دارد، چون خانهها و فضاهای مختلف میتوانند تفاوت میان شخصیتها و خانوادهها را نیز نشان دهند. بدون اینکه لازم باشد شخصیت در دیالوگ درباره موقعیت اجتماعی خود توضیح دهد، محیط اطرافش میتواند اطلاعاتی در اختیار مخاطب قرار دهد.
طراحی صحنه همچنین با فیلمبرداری ارتباط مستقیم دارد. وقتی یک فضا طراحی میشود، باید از ابتدا مشخص باشد دوربین چگونه قرار است در آن حرکت کند و چه بخشهایی از محیط در قاب دیده خواهد شد.
بنابراین طراح صحنه و مدیر فیلمبرداری نمیتوانند مستقل از یکدیگر عمل کنند. در «بامداد خمار» مدیر فیلمبرداری پویان کفیلی است و این همکاری میان بخشهای مختلف تولید برای ساختن یک زبان بصری منسجم ضروری است.

یکی دیگر از ویژگیهای مهم طراحی صحنه، توجه به جزئیات است. گاهی مخاطب متوجه یک وسیله یا شیء خاص نمیشود، اما حذف آن میتواند فضای تاریخی را غیرقابل باور کند. تقویم، ظروف، چراغ، مبلمان، ابزار کار، تابلوها، وسایل شخصی و صدها جزئیات دیگر، هرکدام میتوانند در بازسازی زمان نقش داشته باشند.
این جزئیات وقتی موفق هستند که در قاب حل شوند. قرار نیست مخاطب مدام با خود بگوید «چه دکور خوبی ساختهاند». اگر چنین اتفاقی بیفتد، ممکن است اثر بیش از اندازه خودش را نشان داده باشد. طراحی صحنه موفق زمانی است که مخاطب اصلاً به طراحی صحنه فکر نکند و جهان را به عنوان یک واقعیت بپذیرد.

«بامداد خمار» در این زمینه از ظرفیت یک پروژه تاریخی استفاده کرده است تا فضای سریال را به یکی از عناصر هویتبخش آن تبدیل کند. این توجه به محیط باعث میشود سریال فقط روایت آدمهایی در گذشته نباشد، بلکه خود گذشته را نیز در قاب بازسازی کند.

اهمیت این موضوع وقتی بیشتر میشود که بدانیم مخاطب امروز به دلیل دسترسی گسترده به تصاویر و تولیدات تاریخی، نسبت به جزئیات حساستر شده است. یک بازسازی تاریخی ساده دیگر بهراحتی پذیرفته نمیشود. مخاطب به معماری، لباس، اشیا و حتی نسبت آدمها با فضا توجه میکند.
در چنین شرایطی، طراحی صحنه باید همزمان هم دقیق و هم نامرئی باشد؛ دقیق از این جهت که جهان اثر را باورپذیر کند و نامرئی از این جهت که خودش به موضوع اصلی تماشا تبدیل نشود.

«بامداد خمار» از این منظر یادآور این نکته است که در سریالهای تاریخی، قصه فقط در گفتوگوها روایت نمیشود. خانهها و خیابانها نیز بخشی از روایتاند. صحنهها فقط محل وقوع اتفاقات نیستند؛ آنها بخشی از هویت اثر را میسازند و به مخاطب میگویند این آدمها در چه جهانی زندگی میکنند.
بنابراین اگر قرار باشد از ویژگیهای تولیدی «بامداد خمار» صحبت کنیم، طراحی صحنه یکی از نخستین بخشهایی است که باید مورد توجه قرار گیرد؛ بخشی که شاید کمتر از بازیگران دیده شود، اما بدون آن، بسیاری از جزئیات بصری سریال اساساً شکل نمیگرفت.

بیشتر بخوانید:
«بامداد خمار» رکورد شیدا را شکست/ رشد ۱۵ برابری فروش در هفته نخست




