نگاهی به «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»؛ وقتی گذشته رهایمان نمی‌کند

به گزارش پلاتو هنر، دبیرخانه چهل و سومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران، فهرست فیلم های راه‌یافته به بخش «استعداد نو» را بدون اولویت منتشر کرد.

به همین بهانه با شیدا ویسری، کارگردان فیلم کوتاه «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

نگاهی به «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»؛ روایت زنی که پشت نقاب قدرت پنهان شده است

شیدا ویسری درباره داستان این فیلم کوتاه گفت: داستان «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» درباره‌ی زنی است که در ظاهر مستقل، محکم و مسلط به نظر می‌رسد و همواره نقابی از قدرت بر چهره دارد، اما در مواجهه با موقعیتی پیش‌بینی‌ نشده، به بخشی از وجودش نزدیک می‌شود که مدت‌هاست آن را نادیده گرفته و حتی از خودش پنهان کرده است. فیلم در بستر یک شب و با تمرکز بر تجربه‌ی درونی این زن، در فاصله‌ی میان تصویری که از خودش به دیگران نشان می‌دهد و آنچه در درونش می‌گذرد، می‌پردازد.

او ادامه داد: برای من، مسئله‌ی اصلی فیلم صرفاً یک اتفاق یا گذشته‌ی شخصیت نیست، بلکه ردی است که تجربه‌های زندگی در ما باقی می‌گذارند و ما صرفاً بخاطر ادامه دادن به زندگی، تمام زخم‌های خود را نادیده می‌گیریم.

«هیچ‌چیز، هیچ‌وقت تموم نمی‌شه»
«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

او افزود: گاهی تصور می‌کنیم از تصمیمات و اتفاقات زندگی عبور کرده‌ایم، درحالی‌که شاید فقط یاد گرفته‌ایم کمتر به آن فکر کنیم. اما قرار گرفتن دوباره در موقعیتی مشابه، می‌تواند ما را به جهان آن تجربه و احساسات حل ‌نشده‌اش برگرداند. تلاش کردم در فیلم شخصیت همچین زنی را به تصویر بکشم.

شیدا ویسری درباره نقطه شروع «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» در قالب یک تصویر، یک موقعیت، یک شخصیت یا یک دغدغه ذهنی تصریح کرد: نقطه‌ی شروع فیلم برای من، فارغ از اهمیت و دغدغه‌ای که نسبت به حوزه‌ی زنان دارم، دو دغدغه‌ی درهم‌تنیده بود. دغدغه‌ی اولم این بود که، بعد از اتفاق‌ها و تصمیم‌های مهم زندگی، چه بر سر آدم‌ها می‌آید؟

او ادامه داد: ما معمولاً درباره‌ی خود اتفاق یا تصمیم، پیش از وقوع یا در لحظه‌ی وقوع آن صحبت می‌کنیم، اما کمتر به اثر آن تصمیم یا احساساتی می‌پردازیم که ماه‌ها یا سال‌ها بعد همچنان با فرد باقی می‌مانند.

«هیچ‌چیز، هیچ‌وقت تموم نمی‌شه»
«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

از سکوت تا مواجهه با گذشته؛ جهان درونی یک زن در «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

او افزود: برای من مهم بود به این فکر کنم که وقتی آدم پس از گذشت زمان دوباره با یک تجربه‌ای از گذشته مواجه می‌شود، چه احساسی دارد و چه برداشتی از آن پیدا می‌کند؟ آیا از خودش می‌پرسد که واقعاً از آن عبور کرده‌ام یا فقط یاد گرفته ام به آن فکر نکنم؟ این سوال بزرگی برای من است.

این کارگردان تصریح کرد: دغدغه‌ی دوم «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»، تنهایی و زیست آدم‌های مستقلی هست که احساس می‌کنند؛ باید از پس همه‌چیز به‌تنهایی بربیایند و به دیگران نشان دهند که مشکلی ندارند. گاهی خودمان را آن‌قدر مشغول کار یا اتفاقات متعدد می‌کنیم که فرصت مواجهه با احساساتمان را پیدا نمی‌کنیم.

او ادامه داد: البته باور دارم که با وجود تمام مشکلات، زندگی ادامه دارد و باید ادامه داد، اما مدت‌هاست به فاصله‌ی میان چیزی که از بیرون دیده می‌شود و آنچه در درون آدم‌ها می‌گذرد، فکر می‌کنم. این فاصله، نقطه‌ی اتصال این دو دغدغه و شکل‌گیری فیلم بود. از آنجا که تجربه‌ی زیسته‌ی زنان و مسائل مرتبط با آن برای من اهمیت ویژه‌ای دارد، تصمیم گرفتم این دغدغه‌ها را از دریچه‌ی نگاه یک شخصیت زن روایت کنم.

«هیچ‌چیز، هیچ‌وقت تموم نمی‌شه»
«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

نقاب قدرت، تنهایی و زخم‌های ناتمام؛ جهان زنی که هنوز با گذشته‌اش زندگی می‌کند

شیدا ویسری درباره نگارش فیلمنامه «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» گفت: این دو پارامتر مهم را از هم جدا نمی‌دانم. قصه باید مخاطب را با خود همراه کند و در نهایت، تجربه‌ای حسی برای او بسازد؛ اما برای من به شخصه، این مهم‌تر است که تجربه‌ی تماشای فیلم، فراتر از دنبال کردن اتفاق‌ها برود و فرصتی برای مواجهه‌ی شخصی ایجاد کند.

او ادامه داد: دوست دارم مخاطب فقط درباره‌ی شخصیت فیلم فکر نکند، بلکه در جایی از مسیر، به تجربه‌ها و احساسات خودش هم برگردد و این، بدون ساختار و روایت درست قصه، امکان پذیر نیست. معمولاً موقع نوشتن فیلمنامه به این فکر می‌کنم که بعد از آخرین تصویر، چه پرسشی در ذهن مخاطب باقی می‌ماند؟

او افزود: در این فیلم هم برایم مهم بود که تماشاگر از خودش بپرسد: من چه داستان ناتمامی را با خودم حمل می‌کنم؟ آیا واقعاً از بعضی اتفاق‌ها، عبور کرده‌ام یا فقط یاد گرفته‌ام به آن‌ها فکر نکنم؟ برای من مهمه که فیلم پس از پایانش هم در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند و دست‌کم برای مدتی، او را با پرسش‌ها و احساسات خودش درگیر کند.

شیدا ویسری درباره نسبت دغدغه‌اش و جهان‌بینی با داستان فیلم «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» توضیح داد: این فیلم «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» کاملاً از دغدغه‌های شخصی و نوع نگاه من به زندگی می‌آید. همیشه برای من این سؤال مطرح بوده که پشت تصویری که آدم‌ها از خودشان نشان می‌دهند، چه می‌گذرد؟ به‌خصوص زنانی که مستقل و قوی به نظر می‌رسند، اما فرصت یا جرئت بیان خستگی‌ها، ترس‌ها و نیازهایشان را ندارند.

او ادامه داد: برای یک زن در جامعه‌ی ما، این مسئله می‌تواند با ترس از قضاوت، طرد شدن یا رها شدن همراه باشد؛ تا جایی که مستقل بودن، نقش بازی کردن در اجتماع، سکوت و تنهایی را راهی برای محافظت از خودش انتخاب می‌کند. شخصیت سایه هم بر همین اساس شکل گرفته؛ زنی که در نگاه دیگران قوی است، همواره نقابی بر چهره دارد اما در درونش دردهایی دارد که به دلایلی که اشاره کردم، ترجیح می‌دهد بیان نکند.

«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

او افزود: البته دغدغه‌ی فیلم محدود به زنان نیست. همه‌ی ما ممکن است تجربه‌ها یا تصمیم‌هایی داشته باشیم که هنوز نتوانسته‌ایم با احساسات ناشی از آن‌ها کنار بیاییم. اما قضاوت‌ها و انتظارات اجتماعی که زنان با آن مواجه‌اند و این که خودم یک فیلمساز زن هستم و خیلی از این مسائل رو مثل همه زنان درک کردم، باعث شده تجربه‌ی زیسته‌ی زن‌ها برای من اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.

شیدا ویسری درباره روایت داستان «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» در قالب فیلم کوتاه تصریح کرد: وقتی ایده فیلم «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» به ذهنم رسید، احساس می‌کردم این داستان به یک بازه‌ی زمانی محدود و یک مواجهه‌ی مشخص نیاز دارد. می‌خواستم در طول یک شب، بدون ورود به جزئیات گذشته‌ی شخصیت یا توضیح مستقیم اتفاق‌هایی که او را به این نقطه رسانده‌اند، بخشی از جهان درونی‌اش را آشکار کنم.

او ادامه داد: اینکه وقتی در موقعیتی قرار می‌گیرد که ناخواسته او را با گذشته‌ای روبرو می‌کند که حتی از خودش پنهان نگه داشته، چه واکنشی نشان می‌دهد؟ برایم مهم بود که تمرکز فیلم بر همین مواجهه و تأثیر آن بر شخصیت باقی بماند، نه بر تعریف تمام داستان زندگی او.

او افزود: در نتیجه قالب فیلم کوتاه با توجه به نکاتی که مطرح کردم، برای این ایده مناسب‌تر بود؛ امکان تمرکز بر یک موقعیت مرکزی را فراهم می‌کرد و اجازه می‌داد سکوت‌ها، جزئیات و تصویرها، بخشی از روایت را بر عهده بگیرند و مخاطب خودش به‌تدریج بخش‌هایی از داستان را کشف کند.

«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

این کارگردان خاطرنشان کرد: گسترش این ایده به یک فیلم بلند، احتمالاً به موقعیت‌ها و خرده‌روایت‌های بیشتری نیاز داشت، درحالی‌که می‌خواستم فیلم در همین محدوده‌ی فشرده باقی بماند و تأثیرش را نه از گستردگی اتفاق‌ها، بلکه از عمق مواجهه‌ی شخصیت با خودش و گذشته‌اش بگیرد.

شیدا ویسری درباره اینکه در ساختار روایت «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» ، چه اطلاعاتی را آگاهانه از مخاطب پنهان کرده است، بیان کرد: اطلاعات مربوط به گذشته‌ی سایه و دلیل مواجهه‌ی او با ویانا، مواردی بود که تصمیم گرفتم، به‌طور کامل در اختیار مخاطب قرار ندهم. می‌خواستم مخاطب در بخش زیادی از فیلم، شناخت دقیقی از ماهیت رابطه‌ی این دو و آنچه سایه را به این نقطه رسانده، نداشته باشد و این شناخت به‌تدریج از خلال رفتارها، جزئیات و نشانه‌های تصویری شکل بگیرد و تجربه‌ی تماشای فیلم، به تجربه‌ی شناختن یک آدم شبیه باشد.

او ادامه داد: همه‌ی ما در زندگی واقعی، از همان ابتدا و حتی طی سال‌های بعد، به بخش جدی لایه‌های درونی آدم‌ها دسترسی نداریم و گاهی تنها با کنار هم قرار گرفتن جزئیات است که معنای بعضی رفتارها را درک می‌کنیم. برای همین، ترجیح دادم به‌جای توضیح مستقیم همه‌چیز، به مخاطب فرصت بدهم نشانه‌ها را دنبال کند، برداشت خودش را بسازد و به‌تدریج به درک عمیق‌تری از شخصیت و موقعیت او برسد.

او افزود: در نهایت، دوست داشتم این روند کشف، مخاطب را از صرفاً فهمیدن پایان داستان فراتر ببرد، به تجربه‌ای حسی و شخصی برساند؛ تجربه‌ای که در آن، هرکس بتواند بر اساس دریافت و جهان ذهنی خودش، با فیلم ارتباط برقرار کند.

«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

شیدا ویسری درباره میزانسن و زبان بصری «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» توضیح داد: بله، از ابتدا طراحی بصری مشخصی داشتم و در تعامل با همکارانم در فیلم، به فرم مشخصی رسیدم. برای من مهم بود که فرم تصویر و میزانسن، در امتداد وضعیت درونی شخصیت‌ها باشد.

او ادامه داد: تضادهای بصری، به‌ویژه در رنگ، نور و طراحی شخصیت‌ها، به دوگانگی درونی سایه و فاصله‌ی میان تصویری که از خودش به دیگران نشان می‌دهد و آنچه در درونش می‌گذرد، اشاره دارند. این نگاه در میزانسن هم ادامه پیدا می‌کند؛ نحوه‌ی قرار گرفتن شخصیت‌ها در فضا، فاصله‌ی میان آن‌ها و ارتباطشان با محیط، در بازتاب تنهایی و وضعیت عاطفی‌شان نقش دارد.

او افزود: حضور ویانا با نور گرم‌تر و قاب‌های ثابت‌تر همراه است، درحالی‌که در تنهایی سایه، رنگ‌ها سردتر می‌شوند و حرکت دوربین روی دست، ناآرامی درونی او را نشان می‌دهد.

این کارگردان تصریح کرد: در مجموع، تلاش کردم عناصر بصری صرفاً جنبه‌ی زیبایی‌شناختی نداشته باشند، بلکه در خدمت روایت و مضمون فیلم قرار بگیرند. برای من مهم بود که میزانسن، نور، رنگ و حرکت دوربین، بتوانند بخشی از جهان درونی شخصیت را بدون توضیح مستقیم منتقل کنند؛ به‌گونه‌ای که مخاطب نه‌فقط از طریق داستان، بلکه از طریق تجربه‌ی بصری فیلم نیز با وضعیت او ارتباط برقرار کند. امیدوارم که موفق بوده باشم.

شیدا ویسری درباره انتخاب لوکیشن، قاب‌بندی و حرکت دوربین «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» اظهار کرد: براساس کانسپتی که داشتم، لوکیشن ها رو انتخاب کردم. از پشت صحنه‌ی تئاتر تا خانه، دو وجه متفاوت از زندگی شخصیت را در کنار هم قرار می‌دهند. وجهی که در معرض نگاه دیگران است و وجهی که در خلوت و به دور از چشم دیگران شکل می‌گیرد.

او ادامه داد: برای من مهم بود که محیط کار صرفاً پس‌زمینه‌ی داستان نباشد، بلکه با موقعیت شخصیت و تصویری که از خودش به دیگران نشان می‌دهد، ارتباط داشته باشد. در مقابل، در فضای خانه نقاب چهره‌اش کنار می‌رود، امکان نزدیک شدن به وجه شخصی‌تر و کمتر دیده‌شده‌ی او را فراهم می‌شود.

او افزود: در قاب‌بندی و حرکت دوربین هم تلاش کردم انتخاب‌ها با وضعیت هر صحنه هماهنگ باشند. در بعضی لحظه‌ها، دوربین ثابت است که فرصت مکث و توجه به جزئیات را فراهم می‌کند و در بخش‌های دیگر، حرکت دوربین با ناآرامی موقعیت همراه می‌شود. این انتخاب‌ها از ابتدا طراحی شده بودند تا فرم بصری فیلم، بدون تأکید بیش از حد، در خدمت روایت و بازتاب جهان درونی شخصیت قرار بگیرد.

شیدا ویسری درباره مهم‌ترین تفاوت فیلمسازی کوتاه با فیلمسازی بلند گفت: در فیلم کوتاه فرصت محدودی برای معرفی شخصیت، ساختن جهان داستان و ایجاد ارتباط با مخاطب داریم؛ بنابراین هر صحنه و جزئیات باید جایگاه مشخصی در کلیت اثر داشته باشد. این محدودیت، در عین دشواری، می‌تواند به تمرکز بیشتر، انتخاب‌های دقیق‌تر در روایت و زبان بصری منجر شود.

او ادامه داد: در فیلم کوتاه، ایجاز نقش پر رنگ‌تری دارد، در حالی که در فیلم بلند، معمولاً فرصت بیشتری برای گسترش شخصیت‌ها، پرداختن به گذشته‌ی آن‌ها و شکل دادن به خرده‌روایت‌ها وجود دارد. فیلم من نیاز به تمرکز بر روی یک موقعیت مشخص و محدود داشت. در نتیجه قالب فیلم کوتاه انتخاب مناسب‌تری بود.

او افزود: من هنوز تجربه‌ی کارگردانی فیلم بلند را ندارم، اما در ساخت این فیلم، به این نتیجه مهم رسیدم که انتخاب اینکه چه چیزی را نشان بدهیم و چه چیزی را به مخاطب واگذار کنیم، بسیار اهمیت دارد. البته این مسئله در فیلم بلند هم اهمیت زیادی دارد، هرچند به دلیل گستردگی روایت و تعدد لایه‌های داستانی، شکل و پیچیدگی متفاوتی پیدا می‌کند اما در فیلم کوتاه به علت محدودیت‌های موجود، جدی تر است.

شیدا ویسری درباره چالش های هنگام ساخت و تولید «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» توضیح داد: در طول تولید فیلم، با چالش‌های مختلفی روبرو بودم؛ محدودیت زمان، کار با بازیگر کودک، مسائل اجرایی و تولیدی. گاهی لازم بود با توجه به امکانات و شرایط موجود، بعضی تصمیم‌ها را بازنگری کنیم و راه‌حل‌های دیگری پیدا کنیم.

او ادامه داد: برای من مهم بود که با وجود این محدودیت‌ها، فضای موردنظر فیلم ساخته شود، جزئیاتی که در شکل‌گیری روایت نقش داشتند، تا جای ممکن در این بازنگری‌ها، حفظ شوند و به نظرم یکی از بخش‌های مهم فیلم‌سازی هم، همین است که بتوانیم میان آنچه در ذهن داریم و آنچه در عمل امکان اجرای آن وجود دارد، تعادل برقرار کنیم. امیدوارم در این موضوع موفق بوده باشم.

شیدا ویسری در پایان درباره «هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه» تاکید کرد: در این مسیر، همراهی و همکاری گروه نقش مهمی در پیشبرد کار داشت. خوشحالم که با وجود چالش‌ها توانستیم در کنار هم فیلم را به نتیجه برسانیم و از تمام همکارانی که با تلاش و مسئولیت‌پذیری‌شان در شکل‌گیری این فیلم سهیم بودند، به ویژه تهیه‌کنندگان فیلم، صمیمانه تشکر می‌کنم. همینطور از شما و مشاور رسانه‌ای فیلم ممنونم که امکان این گفتگو رو فراهم کردید.

«هیچ‌ چیز، هیچ‌ وقت تموم نمی‌شه»

بیشتر بخوانید:

https://didhonar.ir/?p=121284

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *