به گزارش پلاتو هنر، سریال های دهه ۶۰ تلویزیون فقط مجموعههایی برای پر کردن کنداکتور تلویزیون نبودند؛ بعضی از آنها آنقدر در زندگی مردم جا باز کردند که شخصیتها، قصهها و دیالوگهایشان هنوز هم بخشی از خاطرات چند نسل است. در روزگاری که تلویزیون جایگاه متفاوتی در خانهها داشت، تماشای یک سریال میتوانست خانوادهها را دور یک قاب جمع کند و شخصیتهایش را به چهرههایی آشنا و ماندگار تبدیل کند.
بعضی سریالها تمام میشوند، اما از زندگی ما بیرون نمیروند. اما از میان مجموعههای تلویزیونی آن سالها، کدام آثار واقعاً ماندگارتر بودند؟ در این گزارش سراغ خاطره انگیزترین سریال های دهه ۶۰ تلویزیون رفتهایم و ۱۰ عنوان را از رتبه دهم تا رتبه اول انتخاب کردهایم؛ رتبهبندیای که فقط بر اساس کیفیت ساخت نیست و محبوبیت، تأثیرگذاری، ماندگاری شخصیتها و جایگاهی را که هر اثر در حافظه جمعی مخاطبان پیدا کرده، در نظر میگیرد.
قرار نیست فقط بهترین سریالها را مرور کنیم؛ قرار است به سراغ آثاری برویم که تماشایشان برای خیلیها، بخشی از زندگی روزمره بود؛ سریالهایی که هنوز با شنیدن نامشان، میشود بخشی از حالوهوای آن سالها را به یاد آورد.

آنچه در این گزارش میخوانید
Toggle«خانواده دکتر ارنست»
«خانواده دکتر ارنست» یکی از سریال های دهه ۶۰ تلویزیون است که برای بسیاری از مخاطبان آن دوره محبوب بودهاست؛ انیمهای ژاپنی که در سال ۱۹۸۱ توسط نیپون انیمیشن ساخته شد و یوشیو کورودا کارگردانی آن را بر عهده داشت. این مجموعه ۵۰ قسمتی بر اساس رمان «خانواده سوئیسی رابینسون» ساخته شده و در دهه ۶۰ شمسی از تلویزیون ایران پخش شد.
داستان درباره دکتر ارنست رابینسون، همسرش آنا و فرزندانشان فرانس، فلون و جک است که در مسیر مهاجرت به استرالیا، گرفتار طوفان و غرق شدن کشتی میشوند و سر از جزیرهای ناشناخته درمیآورند. خانواده در این جزیره باید از صفر شروع کنند؛ خانه بسازند، غذا پیدا کنند و با خطرهای طبیعت کنار بیایند. در ادامه شخصیتهایی مانند تامتام، کاپیتان مورتون و امیلی نیز وارد قصه میشوند.
نسخه فارسی این مجموعه با مدیریت دوبلاژ مهدی علیمحمدی و صداپیشگی هنرمندانی چون ناهید امیریان، نوشابه امیری، حسین معمارزاده، شهلا ناظریان، آرشاک قوکاسیان و ولیالله مؤمنی پخش شد.
اما دلیل ماندگاری «خانواده دکتر ارنست» فقط قصه یک خانواده در یک جزیره دورافتاده نبود. برای کودکان آن سالها، جزیره رابینسونها یک دنیای تازه و پرماجرا بود؛ جایی که هر قسمت با یک خطر یا کشف تازه همراه میشد. شخصیتهای دوستداشتنی، فضای ماجراجویانه و دوبله ماندگار، این مجموعه را به یکی از خاطرات مشترک نسلی تبدیل کرد که تماشای تلویزیون، بخشی جدانشدنی از روزهای کودکیشان بود.

«ایکیوسان»
«ایکیوسان» یکی از آن انیمههایی است که نامش برای بسیاری از مخاطبان ایرانی با خاطرات تلویزیون و دوران کودکی گره خورده است. این مجموعه ژاپنی به کارگردانی هیدئو فوروساوا، کیمیو یابوکی و تتسوئو ایمازاوا توسط استودیو توئی انیمیشن ساخته شد و پخش آن در ژاپن از سال ۱۹۷۵ آغاز شد و تا ۱۹۸۲ ادامه داشت. «ایکیوسان» در مجموع ۲۹۶ قسمت داشت و بخشهایی از آن در تلویزیون ایران نیز پخش شد.
داستان مجموعه از زندگی ایکیو، راهب جوان و باهوشی الهام گرفته شده که در هر قسمت با مسئله یا مشکلی روبهرو میشود و با تکیه بر هوش و قدرت استدلال خود راهی برای حل آن پیدا میکند. لحظه معروف نشستن ایکیو در حالت تفکر و چرخاندن انگشتهایش بالای سر، به یکی از تصاویر ماندگار این مجموعه تبدیل شد؛ همان صحنهای که معمولاً مقدمهای برای رسیدن او به یک راهحل تازه بود.
نسخه فارسی «ایکیوسان» با سرپرستی دوبله پرویز نارنجیها و پس از درگذشت او با مدیریت مهدی عباس نباتی ارائه شد. فریبا شاهینمقدم، ناصر نظامی، اکبر منانی، داوود شعبانینصر، رزیتا یاراحمدی، مریم شیرزاد و ژیلا اشکان از جمله صداپیشگان این مجموعه بودند.
آنچه «ایکیوسان» را ماندگار کرد، ترکیب سادهای از طنز، ماجرا و حل مسئله بود؛ هر قسمت یک اتفاق تازه داشت و مخاطب، بهخصوص کودکان، همراه ایکیو قدمبهقدم به دنبال راهحل میگشت. شخصیت آرام اما زیرک او و دوبله فارسی، باعث شد این راهب کوچک برای خیلیها به چهرهای آشنا تبدیل شود؛ شخصیتی که هنوز هم تصویرش با دو انگشت بالای سر، یکی از خاطرهانگیزترین نشانههای سریال های دهه ۶۰ تلویزیون است.

«چاق و لاغر»
«چاق و لاغر» یکی از مجموعههای عروسکی و خاطرهانگیز تلویزیون ایران بود که از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۹ از شبکه دو سیما پخش شد و در پنج سری، شکلهای متفاوتی به خود گرفت. این مجموعه ابتدا با عروسکهای «چاق» و «لاغر» آغاز شد و در دو سری پایانی، این دو شخصیت به شکل انسانهای عروسکپوش با بازی اسدالله یکتا و کامران وصالی و سپس محسن حاتمی رامشه ظاهر شدند.
مسعود رسام، ساسان امیرپور، کامبیز صمیمیمفخم، حسن زارعی و امیرحسین قهرایی از جمله کارگردانان مجموعه بودند و بیژن بیرنگ و ایرج طهماسب نیز در نگارش آن نقش داشتند. چاق و لاغر در ابتدا مأموران «رئیس بزرگ» بودند؛ دو شخصیت دستوپاچلفتی که قرار بود نقشههای او را اجرا کنند، اما خرابکاریهایشان معمولاً نتیجهای جز شکست و عصبانیت رئیس بزرگ نداشت.
در سریهای بعدی، ماجراها گستردهتر شد و شخصیتهایی مانند «قرقی»، یک ژیان هوشمند، و در سری پنجم ربات X625 و نوجوان نابغهای به نام سعید وارد داستان شدند. یکی از ویژگیهای متفاوت این مجموعه، لایههای نمادین آن بود. «چاق» و «لاغر» در فضای سیاسی و اجتماعی دهه ۶۰، در قالب شخصیتهایی طراحی شده بودند که مأمور خرابکاری بودند و هر بار در رسیدن به هدفشان ناکام میماندند؛ موضوعی که بخشی از فضای آن سالهای تلویزیون را نیز بازتاب میداد.
با این حال، آنچه «چاق و لاغر» را برای مخاطبان ماندگار کرد، بیش از هر چیز خود شخصیتها و شیوه اجرای آنها بود. ترکیب عروسکهای بامزه، موقعیتهای طنز، نقشههای شکستخورده و صداهای آشنای دوبلورهایی مانند حسن زارعی، حسن پورشیرازی، مهدی وثوق، اصغر افضلی و جواد پزشکیان، باعث شد چاق و لاغر به یکی از زوجهای بهیادماندنی سریال های دهه ۶۰ تلویزیون تبدیل شوند؛ دو شخصیت که حتی با تغییر شکل و بازیگرانشان، هویت خود را برای مخاطب حفظ کردند.

«افسانه سلطان و شبان»
«افسانه سلطان و شبان» یکی از سریال های دهه ۶۰ تلویزیون است؛ مجموعهای که با ترکیب طنز، قصهای تاریخی و شخصیتهایی بهیادماندنی، هنوز هم در میان آثار خاطرهانگیز آن دوران جایگاه ویژهای دارد. این مجموعه به کارگردانی مسعود فروتن و با نویسندگی مهدی هاشمی و داریوش فرهنگ ساخته شد و بازیگرانی چون مهدی هاشمی و داریوش فرهنگ در شکلگیری فضای آن نقش داشتند. موسیقی این سریال نیز ساخته بابک بیات بود و عبدالله اسکندری چهرهپردازی آن را بر عهده داشت.
داستان «افسانه سلطان و شبان» درباره پادشاهی خودکامه و خوشگذران است که پس از شنیدن پیشگویی یک پیرمرد درباره آینده شومش، به وحشت میافتد. درباریان برای دور نگه داشتن پادشاه از خطر، شبانی سادهدل به نام شیرزاد را که شباهت عجیبی به او دارد، به جای پادشاه به کاخ میآورند و خود پادشاه را در لباس شبانی راهی روستا میکنند. اما این جابهجایی خیلی زود معادلات قصر را تغییر میدهد؛ شبان سادهدل کمکم با واقعیت قدرت روبهرو میشود و درباریانی که سالها بر مردم حکومت کردهاند، گرفتار همان بازیای میشوند که خودشان آغاز کرده بودند.
طنز هوشمندانه، بازیهای مهدی هاشمی و داریوش فرهنگ، فضای متفاوت قصه و شخصیتهایی مثل تلخک و دبیر، «افسانه سلطان و شبان» را به یکی از سریالهایی تبدیل کرد که فراتر از یک قصه تاریخی، بخشی از خاطرات تلویزیونی دهه ۶۰ شد؛ مجموعهای که هنوز نامش برای بسیاری از مخاطبان، یادآور یکی از متفاوتترین تجربههای تلویزیون آن سالهاست.

«هزاردستان»
«مدرسه موشها»
«مدرسه موشها» یکی از خاطرهانگیزترین مجموعههای عروسکی تلویزیون ایران در دهه ۶۰ بود؛ مجموعهای که در سال ۱۳۶۰ با هدف تشویق کودکان به مدرسه رفتن ساخته شد و خیلی زود شخصیتهای موشهایش به بخشی از خاطرات چند نسل تبدیل شدند. مرضیه برومند کارگردانی عروسکی مجموعه را بر عهده داشت و ایرج طهماسب، حمید جبلی و فاطمه معتمدآریا از جمله عروسکگردانان و صداپیشگان آن بودند. احمد بهبهانی نیز بیشتر متنهای مجموعه را نوشت و موسیقی آن را محمدرضا علیقلی ساخت.
داستان در یک مدرسه خیالی میگذشت؛ جایی که موشهایی با شخصیتها و عادتهای متفاوت، در کنار معلم خود قرار میگرفتند و هر قسمت ماجرایی ساده و کودکانه را روایت میکرد. کپل، عینکی، دمباریک، گوشدراز و خوشخواب از جمله شخصیتهایی بودند که با رفتارها و تکیهکلامهایشان برای مخاطبان آن سالها آشنا شدند. استقبال از مجموعه باعث شد «مدرسه موشها» در ادامه گسترش پیدا کند و نسخههای بیشتری از آن ساخته شود و یکی از به یاد ماندنیترین سریال های دهه ۶۰ تلویزیون به حساب بیاید.
این محبوبیت در نهایت به تولید فیلم «شهر موشها» در سال ۱۳۶۳ انجامید که سال بعد روی پرده رفت و دنیای موشهای تلویزیونی را به سینما برد. «مدرسه موشها» اما پیش از آن، با عروسکهای ساده، موسیقی و ترانههای ماندگار و قصههای کودکانه، جای خودش را در خاطرات تلویزیونی دهه ۶۰ باز کرده بود؛ مجموعهای که هنوز هم نام شخصیتهایش برای بسیاری از مخاطبان، یادآور زنگ مدرسه و ظهرهای تلویزیون آن سالهاست.

«آینه عبرت»
«آینه عبرت» یکی از مجموعههای اجتماعی تلویزیون در اواخر دهه ۶۰ بود که از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۰ از شبکه یک پخش شد. این مجموعه به نویسندگی و کارگردانی محسن شامحمدی در ۵۰ قسمت ساخته شد و با پرداختن به آسیبهای اجتماعی، بهویژه مسئله اعتیاد، تلاش داشت بخشی از مشکلات جامعه آن روز را در قالب داستانهای مختلف به تصویر بکشد. روحالله مفیدی، جواد گلپایگانی، محمود دینی، مهری ودادیان، رضا بنفشهخواه و بهزاد رحیمخانی از جمله بازیگران این مجموعه بودند.
«آینه عبرت» داستان واحدی نداشت و در قالب قسمتها و قصههای جداگانه، سراغ شخصیتها و موقعیتهای مختلف میرفت؛ اما محور بسیاری از روایتها، پیامدهای اعتیاد و تأثیر آن بر زندگی فرد و خانواده بود. در میان این داستانها، «برگریزان» با ۱۸ قسمت، یکی از شناختهشدهترین بخشهای مجموعه بود و شخصیتهای «علی» و «آتقی» با بازی محمود دینی و جواد گلپایگانی، به چهرههایی آشنا برای مخاطبان تلویزیون تبدیل شدند.
سادگی روایت، فضای اجتماعی قصهها و شخصیتهایی که با مشکلات ملموس زندگی روزمره روبهرو بودند، باعث شد «آینه عبرت» در زمان پخش مخاطبان زیادی پیدا کند. این مجموعه برای بسیاری از بینندگان دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰، فقط یک سریال تلویزیونی نبود؛ بلکه تصویری از بخشی از دغدغههای اجتماعی آن دوران بود که نام «علی و آتقی» را نیز به یکی از زوجهای ماندگار سریال های دهه ۶۰ تلویزیون آن سالها تبدیل کرد.

«خونه مادربزرگه»
«خونه مادربزرگه» یکی از ماندگارترین سریال های دهه ۶۰ تلویزیون ایران است که در سال ۱۳۶۶ به کارگردانی مرضیه برومند ساخته شد. این مجموعه در ۲۴ قسمت ۱۵ تا ۲۵ دقیقهای از شبکه دو روی آنتن رفت و با داستان ساده و شخصیتهای دوستداشتنیاش خیلی زود به یکی از خاطرههای مشترک کودکان دهه ۶۰ تبدیل شد. احمد بهبهانی و مرضیه برومند نویسندگان مجموعه بودند و موسیقی آن را بهرام دهقانیار ساخت.
داستان در خانه مادربزرگه میگذرد؛ خانهای که با ورود خانواده آقا حنایی و گلباقالی خانوم و دو جوجهشان، نوکسیاه و نوکطلا، آرامش همیشگیاش به هم میریزد. در این میان، «مخمل»؛ گربه محبوب مادربزرگه، که ابتدا با خانواده تازهوارد سر ناسازگاری دارد، یکی از شخصیتهای اصلی ماجراهاست و با به دنیا آمدن «نبات» رابطهاش با این خانواده تغییر میکند. شخصیتهایی مثل مراد، هاپوکومار و حلزون هم در ادامه به این خانه و دنیای عروسکی آن اضافه میشوند.
هنگامه مفید، بهرام شاهمحمدلو، رضا بابک، فاطمه معتمدآریا، مریم سعادت، آزاده پورمختار و راضیه برومند از جمله صداپیشگان این مجموعه بودند؛ صداهایی که به شخصیتهای عروسکی آن هویت و ماندگاری بخشیدند. «خونه مادربزرگه» با فضای گرم خانه، تکیهکلامهای آشنا، موسیقی دلنشین و قصههای سادهاش، سالها پس از نخستین پخش هم برای مخاطبانش زنده ماند؛ مجموعهای که نامش برای بسیاری، یادآور یکی از صمیمیترین خانههای تلویزیون در دهه ۶۰ است.

«جنگجویان کوهستان»
«جنگجویان کوهستان» یکی از مجموعههای خارجی محبوب تلویزیون ایران در دهه ۶۰ بود؛ سریالی ژاپنی که با نام اصلی «کرانه رود» در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ ساخته و پخش شد و در ایران با نام «جنگجویان کوهستان» و گاهی «لیانگ شان پو» شناخته شد. این مجموعه ۲۶ قسمت داشت و بر اساس رمان کلاسیک چینی «لبه آب» ساخته شده بود؛ داستانی درباره ۱۰۸ قهرمان که در منطقه کوهستانی لیانگشانپو گرد هم میآیند و در برابر ظلم و فساد حاکمان میایستند.
داستان با «لین چانگ»، یکی از فرماندهان گارد امپراتوری، آغاز میشود؛ مردی که قربانی توطئهای سیاسی شده و پس از نجات از مجازات مرگ، سرانجام به منطقه دورافتاده لیانگشانپو پناه میبرد. آنجا به گروهی از شورشیان میپیوندد و بهتدریج قهرمانان دیگری نیز به این جمع اضافه میشوند. مبارزه با «کائو چیو»، مقام فاسدی که در پی قدرت بیشتر است، محور اصلی بسیاری از اتفاقات مجموعه را شکل میدهد.
آتسو ناکامورا، سانائه سوچیدا، کی ساتو و ایسامو ناگاتو از بازیگران اصلی این مجموعه بودند و توشیو ماسودا کارگردانی آن را بر عهده داشت. فضای رزمی، ماجراهای پرتنش، نبردهای گروهی و شخصیتهای متعدد، «جنگجویان کوهستان» را به اثری متفاوت برای مخاطبان ایرانی تبدیل کرد؛ سریالی که سالها بعد از پخش نخست در ایران، هنوز نام «لیانگ شان پو» را برای بسیاری از مخاطبان با خاطرات تلویزیونی دهه ۶۰ و ماجراهای قهرمانان کوهستان گره زده است.

«اوشین»_«سالهای دور از خانه»
«اوشین» یا «سالهای دور از خانه» یکی از ماندگارترین سریال های دهه ۶۰ تلویزیون ایران و جهان است که در سال ۱۹۸۳ توسط شبکه NHK ساخته و پخش شد. این مجموعه در ۲۹۷ قسمت ۱۵ دقیقهای، زندگی «اوشین تانوکورا» را از کودکی تا سالهای پایانی عمر دنبال میکند؛ زنی که از دل فقر و سختیهای زندگی، با کار، استقامت و پشتکار مسیرش را ادامه میدهد. آیاکو کوبایاشی، یوکو تاناکا و نوبوکو اوتاوا در سه دوره سنی نقش اوشین را بازی کردند و پینکو ایزومی، شیرو ایتو و شیرو نامیکی از دیگر بازیگران اصلی مجموعه بودند.
داستان اوشین از کودکی دشوار او آغاز میشود و در طول سالها، فقر، کار طاقتفرسا، ازدواج، مادر شدن، از دست دادن فرزند و تلاش برای ساختن زندگی مستقل را روایت میکند. همین مسیر پر فراز و نشیب، شخصیت اوشین را به چهرهای تبدیل کرد که مخاطبان میتوانستند با رنجها و تلاشهایش همذاتپنداری کنند. نویسندگی مجموعه را سوگاکو هاشیدا بر عهده داشت و داستان آن با الهام از زندگی واتسو کادا، مادر بنیانگذار فروشگاههای زنجیرهای یائوهان، نوشته شد.
«اوشین» فقط در ژاپن موفق نبود و در بیش از ۶۰ کشور جهان به نمایش درآمد. در ایران نیز پخش آن در دهه ۶۰، نام و شخصیت اوشین را به بخشی از خاطرات جمعی آن نسل تبدیل کرد؛ تا جایی که نام خانوادگی اوشین، «تانوکورا»، در ایران با فروشگاههای لباس دستدوم گره خورد و بعدها «تاناکورا» به واژهای آشنا در فرهنگ خرید و فروش لباس تبدیل شد.
تأثیر «اوشین» البته فقط به قصه آن محدود نماند. دوبله مریم شیرزاد در نقش اوشین و صدای دیگر دوبلورهای مجموعه، شخصیتها را برای مخاطب ایرانی به چهرههایی آشنا تبدیل کرد و سریال به یکی از نمونههای ماندگار از تأثیر یک مجموعه خارجی بر فرهنگ عامه ایران تبدیل شد. سالها بعد، «اوشین» همچنان یکی از نخستین نامهایی است که با یادآوری سریالهای خاطرهانگیز تلویزیون در دهه ۶۰ به ذهن بسیاری از مخاطبان میرسد.

بیشتر بخوانید:




