
اشکان پیر دل زنده کارگردان نمایش «عمارت چخوف (فراموشخانهای که طغیان کرد)» در تازهترین اثر خود، بیش از آنکه به روایت متکی باشد، جهان و ذهنیتی را روی صحنه میسازد که مخاطب را وارد وضعیت تعلیق انسان معاصر میکند؛ انسانی که میفهمد اما در لحظه عمل، متوقف میماند. این نمایش از 1 دی ماه در تماشاخانه هما روی صحنه رفته است.
پیر دل زنده کارگردان نمایش «عمارت چخوف (فراموشخانهای که طغیان کرد)» در گفتگو با پلاتو هنر با اشاره به این نمایش عنوان کرد: «عمارت چخوف» ادامه مسیریست که از چند اجرا قبل برای من آغاز شده؛ مسیری درباره انسانِ معلق، انسانی که میفهمد اما در لحظه عمل متوقف میشود. در کارهای قبلی این تعلیق بیشتر در روابط و موقعیتها دیده میشد، اما اینبار خودِ فضا تبدیل به مسئله شده است.
او ادامه داد: در این نمایش با یک جهان روبهرو هستیم، نه صرفاً یک داستان؛ جهانی که آدمها در آن زندگی میکنند، اما زندگی از درونش عبور نمیکند. از این نظر «عمارت چخوف» هم ادامه مسیر قبلی است و هم یک قدم جلوتر، چون بهجای روایت، وارد فضا و ذهنیت شدهایم.
پیر دل زنده درباره نسبت این اثر با اجراهای پیشینش توضیح داد: شباهت اصلی در نگاه است؛ همان توجه به انسانِ بلاتکلیف، روابط ناتمام و تعلیقهای حلنشده، اما تفاوت مهم در فرم اتفاق افتاده است. این اجرا نسبت به کارهای قبلی کمتر قصهگو و بیشتر فضاساز است. ریتم اجازه نفس کشیدن به مخاطب نمیدهد، روایت خطی کمرنگتر شده و بدن، سمبل و اتمسفر نقش پررنگتری پیدا کردهاند.
او روند شکلگیری متن را تدریجی و گروهمحور دانست و گفت: نوشتن این نمایشنامه یک روند تدریجی و طولانی بود. بیشتر از آنکه حاصل نوشتن پشت میز باشد، نتیجه تمرین، مشاهده و کار گروهی است؛ با مشارکت بازیگران، گروه نویسندگان و حتی دستیاران.

او افزود: متن همزمان با تمرین شکل گرفت و شخصیتها از دل بدن بازیگران، تجربههای شخصی و تمرینهای طولانی بیرون آمدند. تمرکز اصلی نه روی قصه، بلکه روی «وضعیت» بود؛ اینکه آدمها در چه شرایطی از زندگی گیر میکنند و چرا نمیتوانند از آن عبور کنند.
این کارگردان درباره بازخورد مخاطبان گفت: برداشت اکثر مخاطبان این بوده که نمایش، با وجود سادگی ظاهری، لایههای پیچیدهتری دارد. از نظر استقبال هم خوشبختانه بازخوردها بهتر از قبل بوده و این برای ما دلگرمکننده است.
پیر دل زنده تأکید کرد: مهمتر از تعداد تماشاگران، نوع مواجهه آنهاست؛ اینکه نمایش را دنبال میکنند، دربارهاش فکر میکنند و با آن درگیر میشوند.
او درباره شکلگیری سهگانه نمایشیاش توضیح داد: ایده سهگانه از ابتدا برنامهریزی نشده بود. در طول مسیر متوجه شدم دغدغهها مدام تکرار میشوند، اما هر بار از زاویهای تازه. کمکم فهمیدم با یک مسیر فکری روبهرو هستم، نه یک اجرای مستقل.
او افزود: هدفم ساختن سه نگاه متفاوت به یک مسئله بود: انسان، زمان و ناتوانی او در تغییر. هر بخش از این سهگانه، زاویهای دیگر از همین مسئله را روایت میکند.
دوست داشتم مخاطب وارد جهان اثر شود
کارگردان «عمارت چخوف» در پاسخ به این پرسش گفت: در طول تمرینها پیشنهادهای زیادی برای عامهپسندتر شدن کار مطرح شد، اما ترجیح دادم به شعور مخاطب اعتماد کنم. هدف من سرگرمکردن صرف نبود، بلکه همراهکردن تماشاگر با فضای نمایش بود. دوست داشتم مخاطب وارد جهان اثر شود، نه اینکه فقط آن را مصرف کند.
او اجرای تئاتر مستقل را تصمیمی دشوار توصیف کرد و گفت: واقعیت این است که تصمیم به اجرای تئاتر مستقل چیزی شبیه به جنون است. از اجاره سالن گرفته تا طراحی، لباس، دکور و دستمزد گروه، همهچیز با فشار اقتصادی همراه است و اغلب نتیجهای جز بدهکاری باقی نمیگذارد.
او افزود: در سالنهای دولتی معمولاً مسیرها از قبل مشخصاند و کیفیت اثر اولویت اصلی نیست. در تماشاخانههای خصوصی هم بار اصلی روی دوش گروه میافتد. با این حال تجربه من در تماشاخانه هما، بهواسطه مدیریت آقای سام درخشانی و تیم مجموعه، تجربهای محترمانه و همراه بوده است.
فضای پر از حاشیه تئاتر
این کارگردان در پایان گفت: فضای تئاتر امروز نهتنها از نظر مالی، بلکه از نظر انرژی و تمرکز هم فرسوده شده؛ فضایی پر از حاشیه و تنش، دور از آنچه باید فرهنگساز باشد و گاه آگاهانه یا ناآگاهانه تحت حمایت مدیران. با این حال هنوز گروههایی هستند که با عشق کار میکنند؛ نه صرفاً برای سود، دیدهشدن یا حقخواهی.
بیشتر بخوانید:
روایت پلاتو هنر از نمایش «چخفته» به کارگردانی: اشکان پیر دل زنده




