به گزارش پلاتو هنر، مراسم ختم، جایی برای همدردی، احترام و بدرقه است؛ نه فرصتی برای گرفتن سلفی یا ثبت یک یادگاری با چهرههای مشهور. با این حال، بارها دیدهایم که در مراسم درگذشت هنرمندان یا بستگان بازیگران، عدهای به محض دیدن یک بازیگر معروف، تلفن همراه خود را بیرون میآورند و درخواست عکس یادگاری میکنند.
این رفتار، هرچند ممکن است از روی هیجان یا علاقه باشد، اما با فضای سوگواری همخوانی ندارد. بازیگران نیز در چنین مراسمی پیش از آنکه «چهره مشهور» باشند، انسانی هستند که برای از دست دادن یک دوست، همکار یا عضو خانواده عزادارند. انتظار لبخند زدن برای یک سلفی در لحظهای که فرد در غم و اندوه است، نادیده گرفتن احساسات اوست.
احترام به حریم شخصی و درک موقعیت، نشانه فرهنگ اجتماعی است. اگر واقعاً به یک هنرمند علاقهمند هستیم، بهترین هدیه به او در چنین لحظاتی، سکوت، همدلی و حفظ حرمت مجلس است؛ نه ثبت عکسی که شاید تا همیشه برای او یادآور لحظهای تلخ باشد.
مراسم ختم یا صف سلفی؟ گلایهای از یک رفتار اجتماعی
در هالیوود و بسیاری از کشورهای دیگر هم پیش آمده که برخی هواداران در مراسم خاکسپاری یا یادبود از بازیگران عکس یا سلفی بخواهند، اما این رفتار عموماً ناپسند تلقی میشود و با واکنش منفی رسانهها و افکار عمومی روبهرو میشود.
در مراسم مربوط به چهرههای مشهور سینمای هالیوود، معمولاً تدابیر امنیتی و حریم خصوصی بیشتری وجود دارد و افراد عادی کمتر میتوانند به بازیگران نزدیک شوند.
در بسیاری از کشورها، درخواست عکس در مراسم عزاداری بیاحترامی به فرد درگذشته و بازماندگان تلقی میشود. اگر هم کسی این کار را انجام دهد، معمولاً از سوی دیگران مورد انتقاد قرار میگیرد و هواداران بیشتر منتظر مراسم فرش قرمز، جشنوارهها، اکران فیلم یا امضای کتاب و پوستر میمانند؛ نه مراسم سوگواری.
البته این به معنای نبودن چنین رفتارهایی نیست. گاهی در مراسم درگذشت هنرمندان مشهوری مانند مایکل جکسون، ویتنی هیوستون یا رابین ویلیامز، تصاویری از هوادارانی که با فضای مراسم عکس یادگاری گرفتهاند منتشر شده است؛ اما این موارد استثنا هستند و معمولاً واکنش منفی رسانهها و کاربران را به دنبال داشتهاند.
بنابراین، اصل ماجرا مختص ایران نیست، اما فراوانی و عادی شدن درخواست سلفی از هنرمندان در مراسم ختم در ایران بیشتر مورد بحث قرار گرفته و از سوی بسیاری از هنرمندان و حتی مردم نیز نقد شده است.
اما دسترسی آسانتر به بازیگران در ایران، بازیگران نسبت به ستارههای هالیوود محافظ و حلقه امنیتی کمتری دارند و در مراسم عمومی حضور پیدا میکنند. بنابراین مردم راحتتر میتوانند به آنها نزدیک شوند.
چرا حضور بازیگران در ختمها گاهی دردسرساز میشود؟
کمبود فرصت دیدار با سلبریتیها در بسیاری از کشورها، هواداران در فرش قرمز، جشنوارهها، نشستهای امضای کتاب یا رویدادهای تبلیغاتی فرصت دیدار با هنرمندان را دارند. در ایران چنین فرصتهایی کمتر است و برخی افراد هر موقعیتی را برای گرفتن عکس غنیمت میشمارند.
فرهنگ شبکههای اجتماعی انتشار عکس با افراد مشهور در شبکههای اجتماعی برای برخی نوعی اعتبار اجتماعی محسوب میشود. این انگیزه گاهی باعث میشود افراد به مناسبت یا فضای مراسم توجه کمتری داشته باشند.
آگاهی متفاوت از حریم شخصی در همه جوامع افراد مرزهای حریم خصوصی را یکسان درک نمیکنند. در برخی کشورها، هنجار اجتماعی درباره رعایت حریم عزاداران سختگیرانهتر است و اگر کسی در مراسم ختم درخواست سلفی کند، احتمال دارد از سوی اطرافیان هم مورد انتقاد قرار گیرد.
در نهایت، نباید این رفتار را به همه مردم ایران تعمیم داد. در بسیاری از مراسم، افراد با احترام رفتار میکنند و تنها تعداد محدودی با گرفتن سلفی یا عکس، توجه رسانهها را جلب میکنند. همین موارد معدود هم به دلیل غیرعادی بودنشان بیشتر دیده و بازنشر میشوند.
بنابراین، محتملترین توضیح ترکیبی از دسترسی آسانتر به بازیگران، کمبود موقعیتهای رسمی برای دیدار با آنها، و تأثیر شبکههای اجتماعی است، نه اینکه مردم یک کشور ذاتاً کماحترامتر یا علاقهمندتر به سلفی باشند.
ممکن است عمومی از مردم در آن لحظه این موضوع را درک نکنند. اما این به معنای آن نیست که بازیگر باید برخلاف تشخیص خودش رفتار کند.
آیا حرمت عزاداری فراموش شده است؟
اگر بازیگر صرفاً برای ناراحت نشدن یک نفر عکس بگیرد، ممکن است بلافاصله افراد دیگری هم درخواست مشابهی داشته باشند و در نتیجه فضای مراسم کاملاً تغییر کند. از سوی دیگر، اگر مؤدبانه درخواست را رد کند، شاید همان فرد ابتدا دلخور شود، اما معمولاً وقتی موقعیت را مرور کند، احتمال دارد متوجه شود که زمان مناسبی نبوده است.
از طرف دیگر، هنجارهای اجتماعی هم بهتدریج شکل میگیرند. اگر چهرههای شناختهشده بهطور مداوم و محترمانه بگویند: «در مراسم ختم عکس نمیگیرم»، کمکم این انتظار هم در جامعه جا میافتد؛ همانطور که در بسیاری از موقعیتهای دیگر، مردم یاد گرفتهاند چه رفتاری مناسب است.
بنابراین، اگرچه ممکن است همه در همان لحظه درک نکنند، رعایت حرمت مراسم ارزشمندتر از راضی نگه داشتن همه افراد حاضر است. در عین حال، نحوه بیان اهمیت زیادی دارد؛ یک پاسخ محترمانه معمولاً از یک واکنش تند یا تحقیرآمیز بسیار مؤثرتر است.
دیدگاه زنده یاد اکبر عبدی درمورد سلفی:
چرا مهران مدیری به مراسم ختم نمیرود؟!
اخیرا در چند مراسم یادبود هنرمندان، سوال پیش آمد که چرا مهران مدیری در چنین مراسم هایی شرکت نمیکند که درباره این موضوع، خودش توضیحی داده است. او گفته که دیگر در مراسم تشییع و خاکسپاری شرکت نمیکند و یکی از دلایلش این است که گاهی حضور بازیگران باعث میشود فضای مراسم از حالت سوگواری خارج شود و عدهای به جای ادای احترام، برای نزدیک شدن به هنرمندان و گرفتن عکس و سلفی جمع شوند.
به بیان دیگر، نگاه مدیری این است که وقتی یک هنرمند به مراسم ختم میرود، هدفش باید احترام به فرد درگذشته و همراهی با خانواده او باشد؛ اما اگر حضور او باعث شلوغی، جلب توجه و تبدیل شدن مراسم به صحنه عکس گرفتن شود، احساس میکند ممکن است به حرمت آن موقعیت آسیب برسد.
البته این تصمیم شخصی اوست و همه بازیگران چنین دیدگاهی ندارند. بعضی هنرمندان ترجیح میدهند با وجود این مشکلات، در مراسم حاضر شوند و با رعایت فاصله و کنترل شرایط، ادای احترام کنند.
بیشتر بخوانید:
