به گزارش پلاتو هنر، داوود فتحعلی‌بیگی، پژوهشگر نام‌آشنای نمایش‌های آیینی، بر این باور است که تداوم و ماندگاری هنری همچون تعزیه با بیش از ۳۰۰ سال قدمت، نه یک اتفاق تصادفی بلکه حاصل ساختار هنری دقیق آن است.
فتحعلی‌بیگی در گفت‌وگو با پلاتو هنر با اشاره به اهمیت مولفه‌های هنری نمایش‌های آیینی گفت: «موسیقی و شیوه بیان در هنرهای سنتی، تأثیری شگرف بر مخاطب دارد. باید توجه داشته باشیم که اگر مؤلفه‌های هنری را از پیکره نمایش‌های آیینی بگیریم، اثرگذاری آن به شکل چشم‌گیری کاهش می‌یابد. به طور مثال من شخصاً در مقام نویسنده و کارگردان، متنی را تنظیم کردم که بخشی از آن به صورت نثر و بخشی دیگر در قالب تعزیه بود؛ در اجرا متوجه شدم که بخش تعزیه به مراتب جذاب‌تر از کار درمی‌آید و این به صورت تجربی بر اثرگذاری موسیقی و شیوه بیان تعزیه در ارتباط با مخاطب صحه گذاشت.»
او با اشاره به ضرورت طراحی محیط متناسب با اجرای نمایش‌های آیینی افزود: «برای اجرای نمایش‌های آیینی و سنتی در فضای باز ظرفیت‌هایی وجود دارد اما اگر برای آن طراحی ویژه‌ای صورت نگیرد، تمرکز مخاطب از بین می‌رود. اگر چنین برنامه‌هایی در محیطی محصور، شبیه به خیمه‌گاه یا تکیه برگزار شود، تأثیرگذاری‌اش به مراتب بیشتر است. اجرای این گونه نمایشی در میادین، جلوه مطلوب این هنر را تقلیل می‌دهد.»
این هنرمند پیشکسوت با اشاره به کارکرد اجتماعی نمایش‌های آیینی همچون تعزیه بیان کرد: «در برگزاری مجالس عزای امام حسین (ع)، یک پیام جامعه‌شناسانه روشن نهفته است؛ حذف شکاف طبقاتی. وقتی همه از فقیر و غنی تا کارگر و وزیر روی زمین می‌نشینند، نشان‌دهنده تساوی همگان در برابر آیین است. فضای برگزاری نمایش‌هایی مانند تعزیه، جایی است که هر کس خالصانه‌تر و با قلبی رئوف‌تر وارد شود، جایگاه بالاتری دارد و این مفهوم برابری از دل نمایش آیینی بیرون می‌آید.»
فتحعلی‌بیگی در بخش دیگری از سخنانش با انتقاد جدی از معماری فضاهای نمایشی ساخته‌شده در سال‌های اخیر برای اجرای نمایش‌های آیینی- سنتی پرداخت و گفت: «متأسفانه در پروژه‌ای که با عنوان مرکز نمایش‌های آیینی و سنتی تهران ساخته شد، پژوهش اولیه صورت نگرفت. در معماری این بنا به جای بهره‌گیری از الگوی تکایا، از آهن و شیشه استفاده شده که هیچ سنخیتی با نمایش سنتی ندارد؛ این بنا بیشتر به کار نمایش‌های مدرن می‌آید. ما در معماری اصیل، تکیه‌هایی داشتیم که معماری‌اش با انسان حرف می‌زد. وقتی از اول پژوهشی صورت نمی‌گیرد که برای چنین هدفی چه معماری‌ای نیاز است، نتیجه همین می‌شود که فضایی ساخته شده که با روح نمایش سنتی ما غریبه است.»
او درباره راهکارهای بهره‌برداری بهینه از فضاهای موجود پیشنهاد داد: «عمارت اتحادیه با توجه به فضای ویژه‌ای که دارد، یکی از بهترین مکان‌ها برای راه‌اندازی پاتوقی دائمی برای نمایش‌های آیینی و سنتی است؛ اما تصمیم‌گیری در این مورد به همت شهرداری و سازمان زیباسازی بستگی دارد. درباره تماشاخانه سنگلج نیز باید گفت که این مکان از ابتدا برای نمایش‌های ایرانی با الگوی معاصر طراحی شده و نه برای تعزیه که نیازمند فضای میدانی و حلقوی است؛ تخت‌حوضی هم در آنجا به‌سختی اجرا می‌شود، چرا که آنجا اساساً یک تماشاخانه یک‌سویه است. در این شرایط است که باز هم بر ضرورت ایجاد فضایی متناسب با ساختار محتوایی و اجرایی نمایش‌های آیینی و سنتی تاکید می‌کنیم.»
فتحعلی‌بیگی در پایان از برنامه‌های اجرایی آینده‌اش خبر داد و گفت: «پس از پایان ماه‌های محرم و صفر، نمایش «کهنه مطرب» را در تماشاخانه سنگلج روی صحنه خواهیم برد. متن این نمایش چاپ شده است و طبیعتاً در طول تمرین و اجرا، صیقل بیشتری می‌خورد. برای بازیگران این کار نیز با داوود داداشی، سیاه‌باز شناخته شده تئاتر، قطعاً همکاری خواهیم داشت و صحبت‌هایی نیز با دیگر هنرمندان صورت گرفته است که در شرایط مناسب خبری خواهد شد.»
بیشتر بخوانید:
بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران مبارک
