آیا به شنیدن موسیقی قشقایی علاقهمند هستین؟!
به گزارش پلاتو هنر، قشقاییها قومی ترکزبان جنوب ایران هستند که عمدتاً در استانهایی مثل فارس، اصفهان، خوزستان و اطراف شیراز زندگی میکنند.
این قوم پیشاز این به سبک کوچنشینی و دامداری مشغول باشند؛ بهار و تابستان در ییلاقات و زمستان به دشتها و مناطق گرمتر کوچ میکردند. در کنار رقص و بافت قالی (قالی قشقایی که معروف است)، موسیقی و آواز بخش مهمی از فرهنگ آنهاست.
در استان فارس دو فرايند موسيقایی قشقايی و موسيقی مردم فارس زبان وجود دارد.
موسیقی قشقایی برخلاف موسیقی رسمی و شهری ایران مبتنی بر ردیفهای کلاسیک نیست و یکی از شاخصترین و پرهویتترین موسیقیهای عشایری ایران است و نقش مهمی در فرهنگ، زندگی و آیینهای ایل قشقایی دارد. این موسیقی همراه کوچ، جنگاوری، شادی، غم، روایتهای تاریخی و زندگی روزمره مردم شکل گرفته و همچنان در میان عشایر جنوب و غرب فارس زنده است.
بخش بزرگی از موسیقی قشقایی توسط عاشیقها (عاشقها) اجرا میشود.
مهمترین سازهای قشقایی عبارتاند از قوپوز (قوپوز/چگور) – مهمترین ساز عاشیقها، کمانچه، نی قشقایی، دهل و نقاره – بهویژه در مراسم و رقصها، قارنیبال (نوعی ساز بادی محلی).
در روزگار مدرن، سازهایی مثل سهتار و کمانچه هم وارد موسیقی قشقایی شدهاند و نسل جوانتر ایل از آنها استفاده میکند.
موسیقی قشقایی «یار هواسی» با صدای میلاد کاویانی
موسیقی قشقایی تاریخ، هویت و روایت زندگی ایل را روایت میکند
شعر در موسیقی قشقایی جایگاه ویژهای دارد. موضوع اشعار معمولاً عشق و دلدادگی، کوچ و سفر، دلاوری و جنگ، وصف طبیعت و زندگی ایلیاتی هستند.
بسیاری از آوازها در مقامهای خاص قشقایی خوانده میشوند که با موسیقی عاشیقی آذربایجانی نیز قرابت دارند.
مهمترین قالبهای موسیقی قشقایی (هاواها: آهنگهای آوازی در دستگاههای مختلف)، (رقصهای قشقایی: مثل یالقَچما، سَما، دستمالبازی)، (ترانههای کوچ: آهنگهایی که همراه حرکت ایل خوانده میشود)، (حماسیها: مربوط به جنگها، مبارزهها و پهلوانیها) هستند.
رقص در فرهنگ قشقایی جایگاهی پررنگ دارد و تقریباً همیشه با موسیقی زنده همراه است. رقصها معمولاً گروهی، پرتحرک، هماهنگ و با انرژی هستند که ریتمهای قوی دهل و نقاره آن را هدایت میکند.
موسیقی برای قشقاییها فقط سرگرمی نیست؛ بلکه وسیلهای برای انتقال تاریخ، هویت و روایت زندگی ایل است.
در مراسمی مانند عروسی، کوچ بهاره و پاییزه، سوگ، جشنها و آیینها، موسیقی نقش اصلی را بازی میکند.
علی گنجی، چرخ و فلک
حسن خجسته، منی باغیشلا
بخش قابلتوجهی از آن را آوازهای زنان قشقایی تشکیل میدهند، مثلاً وقتی زنان در حال بافت قالی یا کارهای روزمره هستند. این آوازها روایت زندگی، خاطره، عشق، غم و مقاومتاند.
موسیقی قشقایی معمولاً در سه گروه اصلی «موسیقی عاشیقها» (آواز همراه ساز)، «موسیقی چنگیها» (نوازندگان کرنا، نقاره و سازهایی مثل سرنا)، «موسیقی ساربانها» (دارغاها) مرتبط با زندگی کوچ، سفر با حیوانات، حرکت کاروان و … اجرا میشود.
موسیقی قشقایی حامل تاریخ شفاهی و هویت قومی است. داستان کوچ، زندگی در طبیعت، چالشها و امیدها همه در نِی، سرنا، آوازها و شعرها ثبت شدهاند.
با تغییر سبک زندگی، کاهش کوچنشینی و مهاجرت به شهرها، موسیقی قشقایی نیز تحت تأثیر قرار گرفته است و بعضی اصوات و سازها کمتر شنیده میشوند، و گاهی موسیقی ایل با موسیقی شهری (سازهای جدیدتر) ترکیب میشود.
با این حال، هستند افرادی و گروههایی که در تلاشاند این میراث را زنده نگه دارند؛ به طور مثال خانواده گرگینپور و فرزندانشان نقش مهمی در ثبت و ضبط موسیقی قشقایی داشتهاند.
موسیقی قشقایی «ناز» با صدای پوریا پناهی
ترانه سرا: احمدرضا شیخی، تنظیم: امید امیری، ملودی: امیر صولت احمدی، نوازنده تار: آرمان فرهادی، نوازنده ویلن: همون رحیمی، میکس و مسترینگ: احسان جعفری.
بیشتر بخوانید:
موسیقی جنوب ایران…وقتی دریا مینوازد؛ هر گوشه از ایران یک نغمه دارد
