به گزارش پلاتوهنر، نمایش «ترمه» به کارگردانی آراز بارسقیان از 2 خرداد تا 22 خرداد در تماشاخانه طهران سالن مدهآ روی صحنه خواهد بود.
در خلاصه این نمایش آمده است:
«در سال نهم از دورهی اول جنگهای ایران و روس در قرن هیجدهم میلادی و اوایل تصدیگری پادشاه دوم قاجار، فتحعلیشاه، تاجری کرمانی به نام «ترمه» وارد حرمسرای قاجار میشود. به زنان و مهد علیا پیشنهاد میدهد تا زمانی که مردان دو طرف ایران و گرجستان، دست از جنگ نکشند، آنها هم «راه بستر» بر مردان ببندند. اینگونه صلح بین دو طرف برقرار میشود.
زنان دربار ابتدا در مقابل او مقاومت میکنند و بعد با او همراهی میکنند. سلطان احمد میرزا مشهور به عضدواله نویسندهی کتاب «تاریخ عضدی» که راوی داستان با دیدهی شک و تردید با این داستان برخورد میکند.»
در ادامه با مهتاب عباسیفرد بازیگر این نمایش به گفتگو پرداختیم:
مهتاب عباسیفرد درباره روند تمرین توضیح داد: نمایش «ترمه» یک اثر ایرانی به نویسندگی و کارگردانی آقای آراز بارسقیان است. تمرینهای این نمایش از حدود شهریورماه آغاز شد و در طول فرآیند تمرین، متن نیز متناسب با نیاز بازیگران و روند اجرا دستخوش تغییراتی شد.
از آنجا که این اثر یک نمایش ایرانی و مبتنی بر دیالوگ است، تمرکز اصلی ما بیشتر روی دیالوگها و متن نمایش بود.
مهتاب عباسیفرد ادامه داد: اگر بخواهم درباره موضوع اثر توضیح بدهم، باید بگویم که داستان کاملاً تخیلی است و واقعی نیست. بسیاری از مخاطبان در ابتدا تصور میکنند به دلیل حضور کاراکترهای تاریخی، داستان بر اساس یک رویداد واقعی شکل گرفته، اما اینطور نیست.
روایت درباره تاجری به نام ترمه در دوران جنگ ایران و روسیه است که به دربار قاجار میآید و پیشنهادی برای ایجاد صلح در شرایط جنگی مطرح میکند. این پیشنهاد در ابتدا عجیب به نظر میرسد، اما در نهایت منجر به صلح میشود.
مهتاب عباسیفرد بیان کرد: در این میان نقش زنان دربار بسیار پررنگ است؛ بهطوریکه در نهایت، این زنان هستند که باعث شکلگیری صلح میشوند و این اتفاق به نام آنها ثبت میشود.
البته در کنار این خط داستانی، شخصیتهای مرد هم در طول اجرا حضور دارند که بهصورت مقطعی وارد روایت میشوند و تغییراتی در روند داستان ایجاد میکنند.
مهتاب عباسیفرد درمورد چالشهای پیشرو تاکید کرد: چالش اصلی من در این پروژه، فاصله سنی زیادی بود که با کاراکتر داشتم. شخصیتی که در نمایش بازی میکنم، زنی حدوداً ۶۰ ساله است، در حالی که من ۲۶ سال سن دارم و همین موضوع باعث میشد این نقش در ابتدا برایم بسیار دور از ذهن به نظر برسد.
این بازیگر ادامه داد: نکته جالب این بود که در همان مقطع زمانی، همزمان در دو پروژه حضور داشتم که در هر دو، نقش زنانی را بازی میکردم که از من بهمراتب بزرگتر بودند؛ هم از نظر سنی و هم از لحاظ ذهنی و شخصیتی. این اتفاق به من کمک کرد تا تمرکز بیشتری روی این موضوع داشته باشم. البته هرچند سن این دو کاراکتر به یکدیگر نزدیک بود، اما از نظر شخصیت تفاوتهای بسیار زیادی با هم داشتند.
مهتاب عباسیفرد درمورد شخصیت مهدعلیا گفت: شخصیت مهدعلیا در نمایش «ترمه»، زنی بسیار قدرتمند و دارای جایگاه اجتماعی ویژه است، در حالی که «آماندا» در اجرای «رویای آمریکایی» شخصیتی کاملاً متفاوت دارد. همین تفاوتها باعث شد تجربه جذاب و در عین حال چالشبرانگیزی را پشت سر بگذارم.
مهتاب عباسیفرد ادامه داد: چالش دیگری که در روند تولید با آن مواجه شدیم، همزمانی دوره تمرینات با وقوع دو جنگ بود. طبیعتاً این شرایط، حفظ انگیزه برای ادامه تمرینها، کار روی شخصیتها و حتی پیش بردن پروژه را دشوار میکرد.
با این حال، فکر میکنم ما از معدود گروههایی بودیم که در آن شرایط نیز امید خود را برای رسیدن به صحنه از دست ندادیم و در نهایت موفق شدیم اجراهای خود را روی صحنه ببریم.
او گفت: از دیگر چالشهای نقش «مهدعلیا» میتوانم به مواجهه با منابع تاریخی اشاره کنم. زمانی که برای شناخت بیشتر این شخصیت به منابع تاریخی، ویکیپدیا و مراجع مشابه مراجعه میکردم، با تصویری مواجه میشدم که او را شخصیتی منفور معرفی میکرد.
اما در نمایش ما، این شخصیت دقیقاً به شکل دیگری نوشته شده است؛ فردی روشنفکر که در مسیر ایجاد صلح و حل تعارضها نقش مؤثری ایفا میکند.
مهتاب عباسیفرد توضیح داد: این تفاوت میان روایت تاریخی و شخصیتپردازی نمایش، در ابتدا نوعی تناقض ذهنی برایم ایجاد کرده بود، اما همکاری نزدیک با کارگردان که نویسنده اثر نیز هست، باعث شد درک روشنتری از این رویکرد پیدا کنم و بتوانم با اطمینان بیشتری به شخصیت نزدیک شوم.
مهتاب عباسیفرد درباره تأثیر نمایش بر مخاطبان و نحوه مواجهه تماشاگران با اثر توضیح داد: این نمایش میتواند تأثیرات متفاوتی بر مخاطبان بگذارد و این موضوع تا حد زیادی به نگرش و ذهنیتی بستگی دارد که تماشاگر با آن وارد سالن میشود. اگر کسی از ابتدا تصمیم گرفته باشد که با ایدهها و فضای نمایش مخالفت کند، طبیعتاً ممکن است ارتباط خوبی با اثر برقرار نکند و تأثیر مثبتی هم از آن نگیرد.
اما اگر مخاطب با ذهنی باز و منعطف به تماشای نمایش بنشیند، فکر میکنم میتواند تجربه ارزشمندی از آن به دست آورد.
او ادامه داد: تماشاگرانی که با دقت بیشتری نمایش را دنبال میکنند، بهتر میتوانند با لایههای مختلف آن ارتباط برقرار کنند. این نمایش میتواند برای مدتی مخاطب را از فضای پرتنش بیرون از سالن جدا کند و حتی در بخشهایی باعث لبخند یا خنده او شود.
مهتاب عباسیفرد درباره لایههای پنهان و جنبههای احساسی نمایش «ترمه» توضیح داد: شخصاً معتقدم «ترمه» در ذات خود یک نمایش صرفاً خندهدار نیست. در لایههای زیرین اثر، نوعی غم و اندوه وجود دارد که شاید در نگاه اول به چشم نیاید، اما با دقت بیشتر میتوان آن را احساس کرد. جالب است که پس از اجرا نیز این موضوع را از برخی تماشاگران شنیدهام.
یکی از مخاطبان که برای دومین بار نمایش را تماشا کرده بود، بعد از اجرا به من گفت که به نظرش غمی پنهان در دل نمایش جریان دارد و هرچه بیشتر به آن دقت میکند، این حس را پررنگتر مییابد.
مهتاب عباسیفرد درباره تأثیر بودجه بر تولید آثار نمایشی توضیح داد: به نظر من بودجه تأثیر بسیار زیادی بر کیفیت و روند تولید یک اثر نمایشی دارد. تجربه شخصیام در تئاتر نشان داده است که وقتی یک پروژه از حمایت مالی مناسبی برخوردار باشد، هم کارگردان با آرامش بیشتری کار میکند و هم بازیگران در شرایط بهتری وارد تمرینات و اجرا میشوند.
وجود بودجه کافی باعث میشود بسیاری از چالشهای جانبی حذف شوند؛ از کیفیت دکور و طراحی صحنه گرفته تا طراحی لباس، تبلیغات و سایر بخشهای اجرایی. در چنین شرایطی گروه میتواند تمرکز خود را روی کیفیت هنری اثر بگذارد، نه دغدغههای مالی.در مقابل، زمانی که بودجه محدود باشد، فشار و اضطراب ناشی از مسائل مالی به شکل مستقیم بر روند تولید تأثیر میگذارد. این نگرانی ابتدا متوجه کارگردان است، اما به مرور به کل گروه منتقل میشود.
مهتاب عباسیفرد بیان کرد: هر کارگردانی که وارد یک پروژه میشود، باید تا حد زیادی نسبت به تأمین بودجه آن اطمینان داشته باشد. زیرا کمبود منابع مالی میتواند به شکل مستقیم بر انتخابهای هنری اثر اثر بگذارد و در نهایت باعث شود نمایشی که روی صحنه میرود، فاصلهای با آنچه در ذهن خالقانش بوده پیدا کند.
البته واقعیت این است که در شرایط فعلی، تئاتر معمولاً از حمایت مالی گستردهای برخوردار نیست و بسیاری از گروههای نمایشی با محدودیت بودجه فعالیت میکنند. مگر در مواردی که تهیهکننده یا حامی ویژهای از یک پروژه حمایت کند.
به همین دلیل، فعالان این حوزه اغلب با آگاهی از این شرایط وارد کار میشوند، اما بدون تردید تأمین بودجه مناسب میتواند نقش مهمی در ارتقای کیفیت یک اثر نمایشی داشته باشد.
مهتاب عباسیفرد درمورد مشکلات مالی و وضعیت قراردادها در تئاتر توضیح داد: نسل ما تجربههای نهچندان خوشایندی از نظر مسائل مالی داشته است. بسیاری از بازیگران در پروژههایی حضور داشتهاند که یا دستمزدی دریافت نکردهاند، یا از حمایت کافی برخوردار نبودهاند.
به همین دلیل، فکر میکنم نسل جدید هنرمندان تلاش میکند این چرخه را تکرار نکند. بسیاری از کارگردانان جوان سعی میکنند قراردادهای شفافتری تنظیم کنند و سهم منصفانهتری برای بازیگران در نظر بگیرند. اما تحقق این موضوع نیازمند وجود بودجه مناسب و حضور تهیهکنندگان حرفهای است؛ مسئلهای که متأسفانه همیشه در دسترس نیست.
مهتاب عباسیفرد درباره چالشهای مالی و تأثیر آن بر فعالیت هنرمندان تئاتر توضیح داد: به گفته او، بسیاری از پروژههای نمایشی امکان جذب سرمایه یا تهیهکننده مناسب را ندارند و گاهی حتی کارگردان نیز با محدودیتهای مالی جدی مواجه است.
در نتیجه، برخی هنرمندان جوان یا بهتدریج از فضای حرفهای تئاتر فاصله میگیرند یا برای ادامه فعالیت خود ناچار به داشتن شغل دوم میشوند.
مهتاب عباسیفرد با اشاره به تجربه شخصی خود گفت که در کنار بازیگری به کار ترجمه نیز مشغول است و بسیاری از همنسلانش نیز برای تأمین هزینههای زندگی و فعالیت هنری، شغلهای پارهوقت یا دوم دارند.
به گفته او، این شرایط باعث میشود هنرمندان نتوانند بهصورت مداوم در تستها، جشنوارهها و روند رشد حرفهای خود حضور فعال داشته باشند و بخشی از زمان و انرژیشان صرف مسائل معیشتی شود.
مهتاب عباسیفرد همچنین تأکید کرد که این وضعیت یکی از مهمترین چالشهای نسل جدید تئاتر است و موجب میشود هنرمندان به جای تمرکز بر ایدههای شخصی و خلاقانه، به سمت آثاری بروند که شانس بیشتری برای فروش و جذب مخاطب دارند.
او افزود در بسیاری از موارد، ایدههای خلاقانه تنها در حد طرح باقی میمانند، زیرا امکان مالی برای اجرای آنها وجود ندارد.
این بازیگر در پایان خاطرنشان کرد: در صورت وجود حمایت مالی کافی، هنرمندان میتوانند با آزادی بیشتری به فعالیت بپردازند و آثار متنوعتر و خلاقانهتری خلق کنند؛ موضوعی که به رشد فردی هنرمندان و پویایی فضای تئاتر نیز کمک خواهد کرد.
شاید تنها حمایتی که بتوانم به آن اشاره کنم این باشد که در یک دانشگاه دولتی تحصیل کردهام، اما فراتر از آن، تجربه مشخصی از حمایتهای دولتی یا نهادهای فرهنگی در مسیر حرفهای خود نداشتهام.
بیشتر بخوانید:
وحید نفر: اقتصاد تئاتر در شرایطی بحرانی و آسیبپذیر قرار دارد
