به گزارش پلاتو هنر، مستند کوتاه «گاهی عشق کافیست» روایت زندگی هدیه سمیع و مهران قندهاری، اولین زوج سندروم داون در ایران است.
مستند کوتاه «گاهی عشق کافیست» به پژوهش و کارگردانی الهام آقالری و تهیه‌کنندگی سمانه حسینا و الهام آقالری، تهیه شده در انجمن سینمای جوانان ایران، آماده نمایش و پخش جهانی شد.
به همین بهانه با الهام آقالری، عضو انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند ایران و عضو انجمن فیلم کوتاه ایران، پژوهشگر و کارگردان این مستند گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید.
الهام آقالری، کارگردانی فیلم‌های مستند «شهر زیبای من»، «قهرمان» و «سرنوشت بایگانی» را در کارنامه هنری خود دارد.
مستند «گاهی عشق کافیست»؛ روایت زندگی عاشقانه اولین زوج سندروم داون
الهام آقالری درباره داستان این مستند گفت: مستند «گاهی عشق کافیست» داستان جذاب هدیه و مهران، اولین زوج دارای سندروم داون در ایران را روایت می‌کند که تصمیم به ازدواج و تشکیل زندگی مشترک می‌گیرند. این فیلم به زیبایی نشان می‌دهد که چگونه با حمایت بی‌دریغ خانواده‌ها، عشق و اراده این زوج به سرانجام می‌رسد و آن‌ها زندگی موفقی را آغاز می‌کنند. این مستند نه تنها چالش‌ها و شیرینی‌های زندگی این زوج را به تصویر می‌کشد، بلکه بر اهمیت حمایت اجتماعی و خانوادگی در توانمندسازی افراد دارای سندروم داون تأکید دارد.
این کارگردان عنوان کرد: مستند، «گاهی عشق کافیست»، برای من پروژه بسیار ویژه‌ای است. داستان این مستند در واقع درباره نمایش زندگی، احساسات و توانمندی‌های افراد با سندرم داون و برجسته کردن ارتباطات عمیق انسانی‌شان با اطرافیانشان است. هدف ما این بود که زاویه‌ای متفاوت و صمیمی از دنیای این عزیزان را به تصویر بکشیم.
ایجاد فضایی امن برای زوج هدیه و مهران
او ادامه داد: در مورد روند ساخت و تولید، به خصوص در ارتباط با مهران و هدیه، چالش‌های منحصر به فردی وجود داشت که البته پر از تجربه و یادگیری بود. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، ایجاد فضایی بود که کاملاً امن و راحت برای آن‌ها باشد. اینکه بتوانند بدون هیچ نگرانی، خود واقعیشان باشند و جلوی دوربین احساس راحتی کنند. این کار نیاز به صبر، همدلی و ایجاد یک رابطه نزدیک داشت تا بتوانیم اعتمادشان را جلب کنیم.
انتقال صادقانه احساسات و دیدگاه هدیه و مهران
آقالری افزود: چالش دیگر، چگونگی ثبت و انتقال صادقانه احساسات و تجربیات این دو شخص بود. یعنی بتوانیم دنیای آن‌ها، احساساتشان و دیدگاهشان رو آن‌طور که هست، بدون تحمیل یا برداشت خودمان، به تصویر بکشیم. این نیازمند ظرافت خاصی در کارگردانی و تدوین بود تا اصالت داستان حفظ شود و مخاطب بتواند با عمق احساساتشان ارتباط برقرار کند. پس در واقع، در کنار جنبه‌های فنی، چالش اصلی ما در ایجاد این ارتباط انسانی عمیق و اعتمادی بود که بین ما و این دو شخص شکل گرفت.
«گاهی عشق کافیست» از دل تجربیات شخصی‌ام بیرون آمد
الهام آقالری درباره ایده ساخت این مستند تصریح کرد: جرقه اصلی ساخت مستند «گاهی عشق کافیست» از دل تجربیات شخصی و سال‌ها علاقه‌ام به حوزه توان‌یابی ذهنی شکل گرفت. من سال‌ها به عنوان عضو هیئت مدیره و بعدها یاور در انجمن حمایت از توان‌یابان ذهنی استان قزوین فعالیت داشتم و این تجربه، دنیای پر از احساس، توانمندی‌ها و نگاه زیبای این عزیزان را به من نزدیک‌تر کرد.
فراتر از کلیشه‌ها…
او ادامه داد: چیزی که این قصه را برای من جذاب و منحصر به فرد می‌کند، همین نگاه متفاوت و عمیقی است که به زندگی افراد با سندرم داون دارد. ما در جامعه گاهی اوقات تصویر کاملی از توانایی‌ها و احساسات این افراد نداریم. در این مستند، تلاش کردم تا فراتر از کلیشه‌ها، جنبه‌های انسانی، عاطفی و روابط پیچیده‌ای که بین این عزیزان و خانواده‌هاشان وجود دارد را به تصویر بکشم.
این کارگردان افزود: در واقع، آشنایی با زندگی هدیه و همراهی با او، که حدوداً یک سال پیش توسط میترا پیرولی عضو محترم هیئت مدیره فعلی انجمن به من معرفی شد، نقطه عطفی بود. این آشنایی، من را با داستانی روبرو کرد که پتانسیل زیادی برای روایت داشت.
او در ادامه گفت: از طرفی، با توجه به اینکه پیش از این هم دو فیلم با موضوع توان‌یابان ذهنی ساخته بودم، این قصه یک فرصت بود تا با عمق بیشتری به این موضوع بپردازم و زاویه دید جدیدی را به مخاطب ارائه دهم. جذابیت اصلی این مستند در همین صداقت، احساسات ناب و توانمندی‌های ویژه‌ای است که در هدیه و دیگر عزیزان وجود دارد و باعث شد که با تمام وجودم بخواهم این داستان را به اشتراک بگذارم.
ساخت مستند «گاهی عشق کافیست» به اشتراک گذاشتن یک تجربه انسانی بود
عضو انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند ایران درباره رسیدن به سوژه‌های داستان اظهار کرد: برای من، پیدا کردن شخصیت‌ها و سوژه‌های مناسب، اغلب با یک حس عمیق ارتباط و یک شهود درونی همراه است. زمانی که شروع به کار با افراد دارای ناتوانی ذهنی کردم، بلافاصله مجذوب دیدگاه‌های منحصر به فردشان و استقامت شگفت‌انگیزی شدم که روزانه شاهد آن بودم.
او ادامه داد: به عنوان مثال، فردی مانند هدیه را در نظر بگیرید. سفر او، توانایی‌اش برای یافتن شادی در ساده‌ترین چیزها، و روحیه تزلزل‌ناپذیرش، عمیقاً با من ارتباط برقرار کرد. مسئله فقط مستند کردن یک داستان نبود، بلکه به اشتراک گذاشتن یک تجربه انسانی عمیق بود.
او افزود: من به دنبال افرادی هستم که یک روایت گیرا، یک صدای واقعی و تمایل به گشودن خود داشته باشند. نکته کلیدی یافتن آن لحظات اصیل و احساسات قدرتمندی است که می‌تواند مخاطب را لمس کند. این فرآیندی است که هم بصری است و هم عمیقاً ارزشمند، زیرا به من اجازه می‌دهد این زندگی‌های شگفت‌انگیز را به اشتراک بگذارم و تصورات رایج را به چالش بکشم.
تحقیق و پژوهش برای ساخت مستند «گاهی عشق کافیست» حیاتی بود
عضو انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند ایران درباره تحقیق و پژوهش درباره این مستند گفت: در مسیر ساخت این مستند، تحقیق و پژوهش نقشی حیاتی برای من ایفا کرده است. این پژوهش نه تنها شامل جمع‌آوری اطلاعات عمومی در مورد افراد دارای ناتوانی ذهنی و چالش‌های پیش رو بوده است، بلکه عمیقاً ریشه در تجربه زیست و دانش تخصصی من دارد.
او ادامه داد: سال‌ها فعالیت من در این حوزه، خود گنجینه‌ای از درک ظرافت‌ها، چالش‌ها و پیروزی‌های این افراد است که به عنوان سنگ بنای اصلی مستند عمل کرده است. فراتر از این دانش اولیه، تحقیق به معنای شناخت عمیق و صمیمی شخصیت‌ها، مانند هدیه، از طریق مشاهده، گفتگو و ایجاد اعتماد بوده است.
او افزود: این امر به معنای متخصص شدن در دنیای آن‌ها و درک عمیق آنچه آن‌ها را منحصر به فرد می‌کند، است. در کنار این‌ها، بررسی زمینه‌های اجتماعی و تاریخی مرتبط و همچنین رعایت دقیق اصول اخلاقی برای حفظ کرامت و رفاه سوژه‌ها، بخش‌های جدایی‌ناپذیر این فرآیند پژوهشی برای من بوده‌اند. در نهایت، این تحقیق، ترکیبی از داده‌های عینی و درک عمیق انسانی مبتنی بر همدلی و احترام است.
«گاهی عشق کافیست»، عشق را پذیرش بی‌قید و شرط معنا می‌کند
الهام آقالری درباره تعریف عشق و بازتاب آن در این مستند مطرح کرد: عشق برای من یعنی پذیرش کامل و بی‌قید و شرط دیگری، همراهی در تمام فراز و نشیب‌های زندگی. در این فیلم، عشق از طریق مراقبت‌های روزمره، پذیرش کاستی‌ها، حمایت برای رشد متقابل و ابرازهای غیرکلامی نشان داده شده است، پیوندی عمیق که در برابر سختی‌ها پایدار می‌ماند.
این کارگردان گفت: دیدن اینکه چگونه با وجود محدودیت‌های ذهنی یا شرایطی که جامعه برایشان رقم زده است، هر کدام از آن‌ها توانسته‌اند دنیای منحصر به فرد خود را بسازند، شادی‌های کوچکشان را پیدا کنند و با عشق و امید به زندگی ادامه دهند، عمیقاً تکان‌دهنده بود. به خصوص، توانایی آن‌ها در یافتن معنا و لذت در لحظات ساده، مانند لذت بردن از یک وعده غذایی، یا شادی حاصل از یک فعالیت هنری، درس بزرگی در مورد ماهیت واقعی خوشبختی به من داد.
تصویری روشن از ظرفیت بی‌انتهای انسان
او ادامه داد: مواجهه با این حقیقت که عشق، پذیرش و درک، موانع بسیاری را از سر راه برمی‌دارد و می‌تواند زندگی را حتی در سخت‌ترین شرایط، معنادار کند، تأثیری عمیق بر من گذاشت. این مستند، تصویری روشن از ظرفیت بی‌انتهای انسان برای دوست داشتن، امیدواری و شکوفایی، حتی در شرایطی که ممکن است از دید بسیاری، محدود کننده به نظر برسد، ارائه داد.
مسیرم در سینمای مستند ایران، کاوش عمیق‌تر در ابعاد انسانی است
عضو انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند ایران درباره مسیرش در سینمای مستند عنوان کرد: مسیر من در سینمای مستند، در آینده، به سمت کاوش عمیق‌تر در ابعاد انسانی و روایت داستان‌های اصیل و کمتر دیده شده پیش خواهد رفت. هدف من این است که از طریق لنز سینمای مستند، دریچه‌ای به سوی جهان‌های درونی انسان‌ها باز کنم و به موضوعاتی بپردازم که شاید در هیاهوی زندگی روزمره کمتر به آن‌ها توجه می‌شود.
او ادامه داد: در یک کلام، مسیر آینده من در سینمای مستند، مسیری است که به دنبال کشف حقیقت، زیبایی و پیچیدگی وجود انسان در هر گوشه از این جهان است، با امید به اینکه بتوانم از طریق این داستان‌ها، نه تنها دیدگاه‌ها را گسترش دهم، بلکه تأثیری مثبت و ماندگار بر مخاطبان بگذارم.
تجربه خلق یک اثر ماندگار…
الهام آقالری در پایان گفت: در یک مستند، به خصوص مستندی که بر روی تجربیات انسانی و عمق عواطف تمرکز دارد، تمامی این عناصر دست به دست هم می‌دهند تا یک اثر ماندگار خلق کنند. گروه تولید این مستند همگی از همکاران حرفه ای سینمای مستند بودند، البته در این کار از یک موزیسین جوان و با استعداد دعوت به همکاری شد، امیدوارم امیرهادی رضایی در بخش سینمای مستند هم مانند مراحل دیگر موفق باشد. من در این کار دوست داشتم در کنار دعوت از همکاران حرفه ای به جوانان نسل جدید که علاقه و پشتکار دارند هم اعتماد کنم و درکنارشان همکاری داشته باشم.
عوامل مستند «گاهی عشق کافیست» عبارتند از طرح، پژوهش و کارگردانی: الهام آقالری، تهیه‌کننده: سمانه حسینا، الهام آقالری، تهیه شده در انجمن سینمای جوانان ایران، تدوین: بابک حیدری، فیلمبردار: عبدالله شکری، صدابردار: پیمان خدایی، طراحی و ترکیب صدا: حسن مهدوی، موسیقی: امیرهادی رضایی، دستیار کارگردان: فرزانه جوکار، مدیر تولید: گل‌اندام صفری، دستیار تهیه‌کننده: آناهیتا جوزایی، ترجمه و زیرنویس: امیر شجاعی، عکاس: تهمینه رحمانی، سمیه میری، طراح پوستر: مریم پروانه و مشاور رسانه‌ای: علی کشاورز.
بیشتر بخوانید:
مستند «لعبت باز»؛ روایتگرِ تلاش‌های سیاوش ستاری برای احیای هنر خیمه شب‌بازی
