به گزارش پلاتو هنر، در سینمای ایران، تاکنون فیلم‌های مهمی با اقتباس بر پایه نمایشنامه های تئاتری ساخته شده‌اند.
نمایشنامه متنی نمایشی است که برای اجرا روی صحنه نوشته میشود؛ با تأکید بر دیالوگ‌ها، شخصیت‌پردازی و تقابل‌های دراماتیک. وقتی یک کارگردان سینما نمایشنامه‌ای را مبنای فیلم قرار می‌دهد، به آن اقتباس سینمایی می‌گوییم. تئاتر بیشتر به گفت‌وگو و صحنه محدود وابسته است، اما سینما می‌تواند با دکوپاژ، تدوین، لوکیشن‌های متنوع و تصویرپردازی داستان را بازآفرینی کند.
ایران سابقه‌ای طولانی در نمایش‌های سنتی مثل تعزیه، سیاه‌بازی، نقالی و تخت‌حوضی دارد. بعد از ورود تئاتر مدرن (قرن ۱۹ و اوایل ۲۰)، نمایشنامه‌نویسان بزرگی چون علی نصیریان، غلامحسین ساعدی، اکبر رادی و بهرام بیضایی نقش مهمی در ادبیات نمایشی ایران ایفا کردند.
همانطور که نمایشنامه‌ها بیشتر بر درام و کشمکش انسانی تکیه دارند، برای سینما هم جذابیت بالایی دارند. بسیاری از فیلمسازان ایرانی مثل داریوش مهرجویی، بهرام بیضایی و اصغر فرهادی خود تجربه کار تئاتر هم داشتند. فیلم‌هایی مانند «آقای هالو» (اقتباس از نمایشنامه علی نصیریان) نشان دادند که تئاتر و سینما می‌توانند به هم راه پیدا کنند اما محدودیت‌های موضوعی باعث شد اقتباس‌ها بیشتر به آثار کلاسیک یا تاریخی گرایش پیدا کنند.
در این گزارش، معروف‌ترین فیلم‌های سینمایی که اقتباسی از نمایشنامه‌های معتبر جهانی یا داخلی هستند را معرفی می‌کنیم.
فیلم‌های سینمایی ایرانی اقتباس‌شده از نمایشنامه ها
فیلم سینمایی «سارا»؛ اقتباسی از نمایشنامه مشهور «خانه عروسک»
فیلم سینمایی «سارا» محصول سال ۱۳۷۱ به نویسندگی و کارگردانی داریوش مهرجویی، با هنرمندی نیکی کریمی، خسرو شکیبایی و امین تارخ، اقتباس آزاد از نمایشنامه مشهور «خانه عروسک» اثر هنریک ایبسن است.
داستان نورا (در نمایشنامه) در قالب شخصیت سارا با تأکید بر فرهنگ ایرانی روایت میشود که بهترین اقتباس‌های سینمای ایران به شمار می‌رود و جوایز بین‌المللی متعددی دریافت کرده است.
خلاصه داستان: سارا زن خانه داری است که وقتی شوهرش در سفر خارج از کشور نیاز به جراحی اورژانسی پیدا می‌کند، بدون اطلاع شوهرش با قرض گرفتن هزینه عمل جراحی اش را می‌پردازد و سه سال آتی را مخفیانه برای بازپرداخت وام خیاطی می‌کند. اما وقتی حقیقت برملا میشود، واقعیت زندگی مشترک او و همسرش هم خودش را نشان می‌دهد.
فیلم سینمایی «تردید»؛ اقتباسی از نمایشنامه «هملت» اثر ویلیام شکسپیر
فیلم سینمایی «تردید» محصول سال ۱۳87 به نویسندگی و کارگردانی واروژ کریم مسیحی، با هنرمندی بهرام رادان، محمود پاک نیت، ترانه علیدوستی، مهتاب کرامتی، جمشید هاشم پور، حامد کمیلی، داریوش ارجمند، انوشیروان ارجمند، محمد مطیع و امید روحانی، اقتباس آزاد از نمایشنامه «هملت» اثر ویلیام شکسپیر است.
داستان فیلم سینمایی «تردید» در قالبی ایرانی بازسازی شده و قهرمان اصلی، سیاوش (هملت)، با جنون و سرنوشت تراژیک درگیر است.
این فیلم روایتگر داستان پسری به نام سیاوش است که پس از مرگ پدرش، عموی او اختیار ثروت خانوادگی را به دست می‌گیرد. سیاوش عاشق دخترعمه اش مهتاب است. پس از گذشت مدت کوتاهی از مرگ پدر، او از ازدواج قریب الوقوع عمو با مادرش باخبر میشود. سیاوش طی ماجراهایی می‌فهمد که پدرش کشته شده است.
فیلم سینمایی «اینجا بدون من»؛ اقتباسی از نمایشنامه «باغ وحش شیشه‌ای» نوشته تنسی ویلیامز
فیلم سینمایی «اینجا بدون من» محصول سال ۱۳89 به نویسندگی و کارگردانی بهرام توکلی، با هنرمندی فاطمه معتمدآریا، نگار جواهریان، صابر ابر و پارسا پیروزفر، اقتباسی از نمایشنامه «باغ وحش شیشه‌ای» نوشته تنسی ویلیامز است.
داستان فیلم سینمایی «اینجا بدون من» روایت یک خانواده ایرانی با ویژگی‌های مشابه نمایشنامه: مادر و دو فرزند که با ورود یک دوست، تغییر زندگی را تجربه می‌کنند.
این فیلم داستان خانواده‌ای است متشکل از مادر و دو فرزندش، احسان و یلدا که در آرزوی دستیابی به رویاهای خود هستند و امیدوارانه تحولی را انتظار می‌کشند. یلدا معلول است و تمام دغدغه مادر تامین آینده او است. ورود رضا دوست احسان زندگی آنان را دستخوش تغییراتی می‌کند.
فیلم سینمایی «بیگانه»؛ اقتباسی از نمایشنامه «اتوبوسی به نام هوس» اثر تنسی ویلیامز
فیلم سینمایی «بیگانه» محصول سال ۱۳92 به نویسندگی و کارگردانی بهرام توکلی، با هنرمندی مهناز افشار، پانته آ بهرام، امیر جعفری، هومن برق نورد، سید علی صالحی و مصطفی زمانی، برداشت آزاد از نمایشنامه «اتوبوسی به نام هوس» اثر تنسی ویلیامز است.
در این نسخه، تمرکز بر تأثیر روابط انسانی و روانی است و عنصر تمثیلی اصلی نمایشنامه جای خود را به روایتی متفاوت داده است.
خلاصه داستان: نسرین معلم نقاشی یک آموزشگاه آزاد است که به خانه خواهر ناتنی‌اش به بهانه دیدن می‌آید اما آنجا برای چند روزی ماندگار میشود. اوکه در انتظار دیدن شوهر خواهرش است و…
فیلم سینمایی «فروشنده»؛ اقتباسی از نمایشنامه «مرگ فروشنده» اثر آرتور میلر
فیلم سینمایی «فروشنده» محصول سال ۱۳92 به نویسندگی و کارگردانی اصغر فرهادی، با هنرمندی شهاب حسینی، ترانه علیدوستی، بابک کریمی، فرید سجادی حسینی، مینا ساداتی، مارال بنی‌آدم، مهدی کوشکی، عماد امامی، احترام برومند، محمد امامی، علی‌رضا روفوگران، آزاده موحد، شیرین آقاکاشی، مجتبی پیرزاده، صحرا اسدالهی و…اقتباسی از نمایشنامه «اتوبوسی به نام هوس» اثر تنسی ویلیامز است.
این فیلم سینمایی با برداشت آزادنه فرهادی، در قالب زندگی یک زوج جوان ایرانی ارائه شده است.
خلاصه داستان: رعنا و عماد زن و شوهری جوان هستند که در حال اجرای تئاتری بر اساس نمایشنامه مرگ فروشنده نوشته آرتور میلر هستند. آنها به علت نشست زمین مجبور می‌شوند خانه خود را ترک کنند و به اصرار یکی از دوستانشان بنام بابک به خانه‌ای اسباب کشی می‌کنند که قبلاً زنی بدنام بنام آهو در آن ساکن بوده است…
فیلم سینمایی «بی همه چیز»؛ اقتباسی از نمایشنامه «ملاقات با بانوی سالخورده» اثر فریدریش دورنمات
فیلم سینمایی «بی همه چیز» به نویسندگی و کارگردانی محسن قرایی برگرفته از «ملاقات با بانوی سالخورده» نمایشنامه معروف فریدریش دورنمات است و با نام جهانی «Majority» شناخته میشود. در اصل نمایشنامه، زنی متمول به شهر کوچک محل زادگاهش برمی‌گردد تا از عشق سال‌های دور خود انتقام بگیرد؛ مرد معتمد و محترم شهر.
زن اعلام می‌کند که در ازای به قتل رساندن مرد، حاضر است پول کلانی را به مردم شهر اهدا کند. در فاصله‌ای کوتاه رفتار مردم تحت تأثیر این پیشنهاد، با مرد تغییر می‌کند… این طرح قصه که در متن اصلی مایه‌های کمدی پررنگی دارد، در این فیلم، در قالب یک درام تاریخی و در بستری بومی بازآفرینی شده است.
اما در خلاصه داستان رسمی فیلم «بی همه چیز» آمده است: زنی مرموز در آستانه ورود به یک روستای دورافتاده است که سال‌هاست رونق قبلی را ندارد. اهالی یا مجبور به مهاجرت شده‌اند یا در فقر و فلاکت به سر می‌برند. مهمان جدید روستا که در اینجا متولد شده و ۲۰ سال از مهاجرتش می‌گذرد و ثروتمند شده است، به روستا آمده تا آنها را از این بدبختی نجات دهد، اهالی روستا رویاپردازی می‌کنند اما…
فیلم سینمایی «مرگ یزدگرد»؛ اقتباسی از نمایشنامه «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی
فیلم سینمایی «مرگ یزدگرد» به کارگردانی و نویسندگی و تهیه‌کنندگی بهرام بیضایی، اقتباسی مستقیم از نمایشنامه «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی، محصول 1360 است. این فیلم سینمایی روایت یک ماجرای تاریخی تراژیک درباره مرگ آخرین شاه ساسانی است که در سه روایت متفاوت توسط اعضای یک خانواده گفته میشود.
فیلم سینمایی «اشباح»؛ اقتباسی از نمایشنامه «جن‌زدگان» اثر هنریک ایبسن
فیلم سینمایی «اشباح» به کارگردانی و نویسندگی و داریوش مهرجویی، اقتباسی مستقیم از نمایشنامه «جن‌زدگان» اثر هنریک ایبسن، محصول 1392 است. مهتاب کرامتی، همایون ارشادی، رابعه مدنی، مهدی سلطانی، حسن معجونی، پیمان معادی، ملیکا شریفی‌نیا، هنگامه حمیدزاده، امیرعلی دانایی، احمد یاوری‌شاد و… بازیگران این فیلم هستند.
خلاصه داستان: داستان این فیلم به زمان قبل از انقلاب بر میگردد. بدرفتاری و بی خیالی مرد خانواده نسبت به همسر و فرزندش باعث میشود تا مادر، تنها فرزندش را از بچگی به خارج از کشور بفرستد. پس حالا بزرگ شده و به ایران باز میگردد و عاشق دختر خدمتکار خانه میشود، اما از ماجرای پشت پرده بی خبر است تا اینکه…
فهرست دیگری از اقتباس‌های سینما از نمایش نامه ها می‌توان به فیلم سینمایی «پستچی» به نویسندگی و کارگردانی داریوش مهرجویی، مخصول ۱۳۵۱، اقتباس آزاد از نمایشنامه «ویتسک» اثر گئورگ بوشنر، فیلم سینمایی «آقای هالو» به نویسندگی و کارگردانی داریوش مهرجویی اقتباس از نمایشنامه «هالو» نوشته علی نصیریان، محصول ۱۳۴۹ اشاره کرد.
بیشتر بخوانید:
ادبیات و اقتباس در سینما؛ آثار سینمایی که از ادبیات ایران اقتباس شده‌اند/ 8 قصه
