به گزارش پلاتو هنر، فوتبال تنها در مستطیل سبز جریان ندارد؛ بسیاری از لحظههای ماندگار این ورزش پس از سوت پایان مسابقه، در قالب آثار هنری نظیر نقاشی، پوستر و مجسمه های جام جهانی به زندگی خود ادامه میدهند.
جام جهانی به عنوان بزرگترین رویداد فوتبالی جهان، در طول دههها الهامبخش هنرمندان بسیاری بوده است؛ هنرمندانی که با خلق مجسمهها و یادمانهای مختلف، خاطرات فراموشنشدنی این رقابتها را برای نسلهای آینده حفظ کردهاند.
از صحنه بالا بردن جام قهرمانی تا تجلیل از ستارگان و اسطورههای فوتبال، مجسمه های جام جهانی در نقاط مختلف جهان به نمادهایی از افتخار، هویت ملی و عشق به فوتبال تبدیل شدهاند. این آثار نه تنها یادآور لحظات تاریخی این مسابقات هستند، بلکه روایتگر پیوند میان ورزش، هنر و فرهنگ نیز به شمار میروند.
سفری به دنیای مجسمه های جام جهانی
در این گزارش نگاهی داریم به مشهورترین مجسمههای مرتبط با جام جهانی؛ آثاری که هر کدام بخشی از تاریخ فوتبال جهان را در دل خود جای دادهاند.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ «The Champions: The World Cup Sculpture»
مجسمه «The World Cup Sculpture» یا «The Champions» فقط یک یادبود ورزشی نیست؛ بلکه بازآفرینی یکی از ماندگارترین تصاویر تاریخ فوتبال است. این اثر لحظهای را ثبت میکند که پس از قهرمانی انگلیس در جام جهانی ۱۹۶۶، کاپیتان تیم، Bobby Moore جام ژول ریمه را بالای سر گرفته و بر دوش همتیمیهایش قرار دارد.
این مجسمه برنزی توسط Philip Jackson ساخته شد و در سال ۲۰۰۳ در نزدیکی ورزشگاه قدیمی آپتون پارک در شرق لندن نصب شد. ارتفاع آن حدود ۴٫۹ متر و وزن آن نزدیک به ۴ تن است.
آنچه این اثر را خاص میکند، فقط نمایش یک جام قهرمانی نیست؛ بلکه نمادی از غرور ملی انگلیس است. در این ترکیب، چهار بازیکن Bobby Moore، Geoff Hurst، Martin Peters،Ray Wilson دیده میشوند.
سه نفر از این بازیکنان در آن زمان عضو باشگاه West Ham United بودند و به همین دلیل مجسمه در نزدیکی ورزشگاه این باشگاه ساخته شد. از دید هنری، اثر فراتر از یک پرتره ساده است. جکسون برای طراحی آن از مجموعه عکسهایی استفاده کرد که تنها در چند ثانیه پس از پایان فینال گرفته شده بودند.
او تلاش کرد شور، هیجان و حس پیروزی را در قالب فلز جاودانه کند؛ به همین دلیل مجسمه حالتی پویا و زنده دارد، گویی صحنه هنوز در حال وقوع است. این مجسمه یادآور تنها قهرمانی انگلیس در تاریخ جام جهانی فوتبال است و برای بسیاری از هواداران، نماد «طلاییترین لحظه فوتبال انگلیس» محسوب میشود. به همین دلیل «The Champions» نهتنها یک اثر هنری شهری، بلکه بخشی از حافظه تاریخی فوتبال جهان به شمار میآید.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ «Bobby Moore»
مجسمه Bobby Moore در مقابل ورزشگاه Wembley Stadium یکی از شناختهشدهترین نمادهای فوتبال انگلستان است.
در ورودی ورزشگاه ومبلی لندن، مجسمه عظیم ۶ متری بابی مور قرار دارد. او تنها کاپیتان تاریخ انگلستان است که جام جهانی را فتح کرده است. این اثر نیز توسط فیلیپ جکسون ساخته شده و امروزه یکی از نمادهای فوتبال انگلستان بهشمار میرود.
این مجسمه مربوط به لحظه تاریخی قهرمانی انگلستان در جام جهانی ۱۹۶۶ را نشان میدهد؛ جایی که Bobby Moore جام ژول ریمه را بالای سر برده و روی شانه همتیمیهایش قرار دارد. این مجسمه برنزی توسط Philip Jackson ساخته شد و در سال ۲۰۰۳ در لندن نصب شد.
بابی مور (۱۹۴۱–۱۹۹۳) کاپیتان تیم ملی انگلستان بود که در سال ۱۹۶۶ انگلستان را به تنها قهرمانی خود در جام جهانی رساند. او یکی از بزرگترین مدافعان تاریخ فوتبال به شمار میرود. ارتفاع مجسمه حدود ۶ متر (۲۰ فوت) است.
مجسمه، بابی مور را در حالی نشان میدهد که بازوبند کاپیتانی بر بازو دارد و با اطمینان به اطراف مینگرد. مجسمه روی سکویی قرار گرفته که بازدیدکنندگان هنگام ورود به ورزشگاه از کنار آن عبور میکنند. حالت ایستادن او بسیار باوقار و آرام است؛ دستها روی کمر قرار گرفتهاند و نگاهش به سمت محوطه ورزشگاه است. این ژست، رهبری، اعتمادبهنفس و شخصیت محترم او را نشان میدهد.
محل قرارگیری مجسمه کاملاً حسابشده انتخاب شده است. وقتی هواداران از بلوار اصلی به سمت ورزشگاه میروند، بابی مور را در مرکز میدان میبینند. به این ترتیب او بهنوعی «نگهبان نمادین» ومبلی محسوب میشود و یادآور دوران طلایی فوتبال انگلستان است.
ومبلی مهمترین ورزشگاه فوتبال انگلستان است و بسیاری از مهمترین مسابقات ملی در آن برگزار میشود. نصب این مجسمه ادای احترام به نقش تاریخی بابی مور در فوتبال انگلستان و قهرمانی جام جهانی ۱۹۶۶ است.
نکته جالب
در نزدیکی پایه مجسمه، نقلقول معروف Pelé درباره بابی مور نوشته شده است. پله او را یکی از بهترین مدافعانی میدانست که تاکنون مقابلش بازی کرده است.
این مجسمه در سال ۲۰۰۷، اندکی پیش از افتتاح ورزشگاه جدید Wembley Stadium رونمایی شد. سازنده آن مجسمهساز بریتانیایی Philip Jackson است که به خاطر ساخت مجسمههای شخصیتهای تاریخی و سیاسی شهرت دارد.
مجسمه از جنس برنز ساخته شده که برای یادبودهای ملی دوام و شکوه ویژهای دارد.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ «FIFA World Cup Trophy»
جام جهانی فیفا (FIFA World Cup Trophy) که توسط Silvio Gazzaniga طراحی شد، احتمالاً مشهورترین و ارزشمندترین جام ورزشی جهان است. این جام از سال ۱۹۷۴ به قهرمان جام جهانی اهدا میشود و به نماد نهایی موفقیت در فوتبال تبدیل شده است.
تا سال ۱۹۷۰ جامی به نام Jules Rimet Trophy به قهرمان جهان داده میشد. طبق قوانین آن زمان، هر کشوری که سه بار قهرمان جهان میشد، میتوانست جام را برای همیشه نگه دارد. برزیل با قهرمانی سوم خود در سال ۱۹۷۰ مالک دائمی آن شد و فیفا مسابقهای بین طراحان کشورهای مختلف برگزار کرد تا جام جدیدی طراحی شود. از میان ۵۳ طرح ارسالی، طرح گاتزانیگا برنده شد.
گاتزانیگا درباره اثر خود گفته بود که میخواست «تلاش، پویایی و شادی پیروزی» را به تصویر بکشد. در این مجسمه، دو انسان از دل پایه جام به سمت بالا حرکت میکنند و کره زمین را بر فراز سر خود نگه داشتهاند.
خطوط مارپیچی و رو به بالا حس حرکت، قدرت و پیروزی را القا میکنند و پایه سبزرنگ از سنگ مالاکیت ساخته شده که یادآور چمن زمین فوتبال است. در واقع این جام فقط یک جام نیست؛ یک مجسمه نمادین از پیروزی انسان بر صحنه جهانی است.
مجسمه کاپ جام جهانی یک اثر دکوری و کلکسیونی ویژه است که با الهام از معتبرترین جام دنیای فوتبال، توسط گروه هنری فنتزی طراحی و تولید شده است. این مجسمه نمادی از افتخار، قهرمانی و هیجان فوتبال است و انتخابی ایدهآل برای علاقهمندان به فوتبال و دکوراسیونهای خاص محسوب میشود.
این مجسمه کاپ جام جهانی از رزین کامپوزیت بسیار باکیفیت ساخته شده است که علاوه بر استحکام بالا، جزئیات دقیق و فرم حرفهای کاپ را بهزیبایی نمایش میدهد. کیفیت ساخت بالا و پرداخت دقیق، این اثر را به یک محصول ماندگار و ارزشمند تبدیل کرده که بهصورت اختصاصی توسط گروه هنری فنتزی تولید شده است.
در رنگآمیزی این مجسمه از رنگهای باکیفیت ضد آب استفاده شده و برای افزایش جلوه بصری و حس لوکس بودن، رنگ ورق طلا در بخشهایی از کار به کار رفته است. این ترکیب رنگی باعث شده مجسمه کاپ جام جهانی در نور جلوهای درخشان داشته باشد.
ویژگی های جام جهانی: ارتفاع 36.8 سانتیمتر، وزن حدود 6.1 کیلوگرم، جنس طلای ۱۸ عیار، قطر پایه 13 سانتیمتر، سنگ پایه مالاکیت سبز
بسیاری تصور میکنند جام کاملاً از طلای توپر ساخته شده است. اگر چنین بود وزن آن حدود ۷۰ تا ۸۰ کیلوگرم میشد و بلند کردنش تقریباً غیرممکن بود. به همین دلیل بخشهایی از آن توخالی ساخته شدهاند تا وزنش قابل حمل باشد.
اولین تیمی که این جام جدید را بالای سر برد، West Germany در جام جهانی ۱۹۷۴ بود. تصویری که بعدها توسط بازیکنانی مانند Diego Maradona، Zinedine Zidane، Pelé و Lionel Messi تکرار شد و به یکی از معروفترین صحنههای تاریخ ورزش تبدیل شد.
جام اصلی همیشه متعلق به فیفا باقی میماند و در FIFA Museum نگهداری میشود. تیم قهرمان فقط در مراسم اهدای جام آن را در دست میگیرد و سپس یک نسخه ویژه و مشابه را برای نگهداری دائمی دریافت میکند.
مجسمه های جام جهانی ۲۰۲۶
برای جام جهانی ۲۰۲۶، پروژهای با عنوان «Art of the Game» در نیویورک و نیوجرسی اجرا شده که شامل دهها مجسمه عمومی با توپهای فوتبال عظیم است که توسط هنرمندان معاصر طراحی شدهاند. این پروژه یکی از بزرگترین برنامههای هنر عمومی در تاریخ جام جهانی محسوب میشود.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ نمادشناسی پنهان در مجسمه به شرح زیر است: در نگاه اول دو انسان را میبینیم که کره زمین را بالا بردهاند؛ اما اگر دقیقتر نگاه کنید: بدن دو پیکره به شکل مارپیچ به سمت بالا میچرخد. این حرکت نماد رشد، تلاش، صعود و رسیدن به اوج است. در هنر کلاسیک، مارپیچ یکی از قویترین نمادهای حرکت و انرژی محسوب میشود.
کره در بالای مجسمه صرفاً یک توپ فوتبال نیست. گاتزانیگا عمداً آن را شبیه زمین طراحی کرد تا نشان دهد که قهرمان جام جهانی، بر قله فوتبال جهان ایستاده است.
در جام هیچ پرچم، کشور یا قارهای دیده نمیشود. این تصمیم آگاهانه بود تا جام متعلق به همه ملتها باشد.
مالاکیت؛ سنگ سبز اسرارآمیز پایه که Malachite سنگی نیمهقیمتی است. هیچ دو قطعه مالاکیت کاملاً مشابه نیستند و از دوران مصر باستان استفاده میشد. به همین دلیل پایه هر جام ظاهری کمی متفاوت دارد. رنگ سبز آن نمادی از زمین فوتبال نیز هست.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ جام جهانی فقط به خاطر خود جام مشهور نیست؛ در دنیای فوتبال چندین مجسمه و یادمان مرتبط با جام جهانی وجود دارند که از نظر هنری و تاریخی اهمیت زیادی دارند. مشهورترین آثار مرتبط با جام جهانی به شرح زیر است:
مجسمه پله در برزیل: در نقاط مختلف برزیل مجسمههایی از پله ساخته شده که ارتباط مستقیم با سه قهرمانی او در جام جهانی دارند. مشهورترین آنها در شهر Santos قرار دارد.
مجسمه مارادونا: پس از درگذشت مارادونا، چندین مجسمه بزرگ در آرژانتین ساخته شد که معروفترین آنها لحظه بلند کردن جام جهانی ۱۹۸۶ را به تصویر میکشد.
مجسمه «قهرمانان ۱۹۵۸» برزیل: در برخی شهرهای برزیل یادبودهایی برای تیم قهرمان جام جهانی ۱۹۵۸ ساخته شدهاند؛ تیمی که نخستین قهرمانی برزیل و ظهور پله را رقم زد.
داستان مجسمه های جام جهانی؛ تندیس زیدان و ضربه سر فینال ۲۰۰۶ که شاید عجیبترین مجسمه مرتبط با جام جهانی باشد. مجسمهای عظیم از لحظه ضربه سر زیدان به ماتراتزی در فینال جام جهانی ۲۰۰۶ ساخته شد. این اثر توسط هنرمند الجزایری-فرانسوی Adel Abdessemed خلق شد و یکی از جنجالیترین مجسمههای ورزشی تاریخ است.
ضربه سر منفوری که زینالدین زیدان، اسطوره فوتبال فرانسه در جریان فینال جام جهانی بر روی یک ایتالیایی فرود آورد، به یک مجسمه غول پیکر تبدیل شده و در مقابل مرکز پمپیدو در پاریس به نمایش گذاشته شده است.
ضربه سر زینالدین زیدان به قفسه سینه مارکو ماتراتزی در فینال جام جهانی ۲۰۰۶ با خداحافظی تلخ هافبک فرانسوی از جهان فوتبال همراه شد.
جریان از این قرار بود که بازی در فینال به وقت اضافه کشیده شد و آن صحنه تاریخی رقم خورد؛ اتفاقی که هافبک فرانسوی دوست دارد از گذشتهاش پاک کند. مارکو ماتراتزی خشن ایتالیایی که گل مساوی را به ثمر رسانده بود، پیراهن زیدان را چند بار کشید. بازیکن فرانسوی به او گفت: اگر پیراهنم را میخواهی، از من درخواست کن، در پایان دیدار آن را به تو خواهم داد اما ماتراتزی با توهین به زیدان پاسخ بازیکن فرانسوی را داد.
مجسمه ژول ریمه: رئیس فیفا که جام جهانی را پایهگذاری کرد. در فرانسه و چند مکان مرتبط با تاریخ فیفا، تندیسهایی از او وجود دارد.
بیشتر بخوانید:
چرا کمدینها جای گزارشگران را در برنامه های فوتبالی گرفتهاند؟
