نمایش «جنایات و مکافات هرمزار» اولین تجربهٔ اشکان نصیری در مقام کارگردان است؛ نمایشی که با الهام از فرهنگ عامه جنوب، آیین کهن زار و موسیقی بندرعباس، اجرا میشود. به بهانه اجرای این نمایش در تماشاخانه طهران سالن مدهآ، با کارگردان این اجرا درباره جهان اثر، چگونگی شکلگیری روایت، نقش موسیقی بومی در ساختار اجرا و چالشهای کار با یک گروه پرجمعیت گفتوگو کردیم.
برای شروع، کمی درباره ایده اولیه نمایش توضیح میدهید؟ این نمایش چطور شکل گرفت؟
حدود چهار سال پیش همراه دوستانم به جزیره هرمز سفر کردیم. آنجا خانهای اجاره کردیم و یک شب هنگام استراحت صدای موسیقی و مراسم از بیرون پخش میشد. وقتی از خانه بیرون رفتم، دیدم گروهی در حال انجام یک آیین هستند. از افراد مسنتر دلیل صدا را پرسیدم که متوجه شدم مراسم زار در حال برگزاری است. همانجا ایده اولیه نمایش برایم شکل گرفت.
نمایش ما از پنج پرده و سه اپیزود تشکیل شده و همه داستانهای آن واقعی هستند. شخصیت اصلی نمایش «اشکان» اهل بندرعباس است، شغلش شغل من است و بخش زیادی از اتفاقات نمایش، تجربههاییست که برای من رخ داده. «جنایات و مکافات» در اصل ربطی به داستان داستایفسکی ندارد و مربوط به جنایات و مکافاتی است که برای هرکدام از کاراکترهای این اجرا رخ میدهد، همچنین «هرمزار» نیز ترکیب «هرمز» و مراسم «زار» است.
درباره گروه بازیگران توضیح بدهید، آیا بازیگرانتان نیز اهل جنوب ایران هستند؟
من خودم اهل بندرعباس هستم، اما از سال ۱۴۰۱ به تهران آمدم. با این حال فقط یک نفر از بازیگران ما، آقای محمد عیدزاده، اهل بندرعباس است. بقیه بازیگران از شهرهای مختلف هستند مثل انزلی، اصفهان، ملایر، بروجرد، خوزستان و… با وجود این تنوع، تمام بازیگران در قالب نمایشی بندری و با گویش بندرعباسی ایفای نقش میکنند.
موسیقی نمایش «جنایات و مکافات هرمزار» چطور طراحی شد؟
موسیقی کار توسط آقای بهروز شریفیان که با آقای محسن شریفیان و گروه لیان همکاری میکند طراحی شده است. درواقع بخشهایی از موسیقیِ آیین زار در صحنه اجرا میشود و کلیت موسیقی کاملاً هرمزگانی است نه خوزستانی و نه بوشهری. ما تأکید داشتیم که موسیقی از ریشه خود هرمزگان باشد.
طراحی صحنه، لباس و نور چطور شکل گرفت؟
بخش طراحی لباس، صحنه و نور برعهده خودم بود. از سال ۱۴۰۰ که متن در بندرعباس نوشته شد، روی طرحهای صحنه، لباس و نور اتود زدم و بخش زیادی از شکل بصری نمایش «جنایات و مکافات هرمزار» همان زمان به وجود آمد.
«جنایات و مکافات هرمزار» اولین تجربه کارگردانی شماست. پیش از این مشغول چه کارهایی بودید؟
بله، سالها نویسنده بودم. متنهایی مینوشتم که به اسم افراد دیگری ثبت میشد. حتی دو کار که متنشان را من نوشته بودم جایزه جشنواره تئاتر فجر را گرفتند، اما نام من در آنها نیامد و برای دیدن اثر خودم بلیت تهیه کردم و اجرا را دیدم. در پروژههای مختلف طراحی لباس، نور، آکس و اتاقگری را انجام دادهام، اما باز هم در خروجی نامم ثبت نمیشد. به همین دلیل تصمیم گرفتم این بار نمایش خودم را با نام خودم روی صحنه ببرم حتی اگر سخت باشد.
به عنوان کارگردان کار اولی، با چه چالشهایی روبهرو شدید؟
چالشها از موارد بسیار ابتدایی شروع شد. اینکه بلیتفروشی چه زمانی باید آغاز شود، مجوزها چطور گرفته شود، پوستر کی چاپ شود و… تقریباً همه کارها را خودم انجام دادم. تنها یک مجری طرح داشتم که او هم شاغل یک اداره دولتی بود و وقت محدودی داشت. اما خوشبختانه نتیجه خیلی بهتر از پیشبینی من شد. تمام اعضای گروه دلی کار کردند. هیچکس حتی یک بار درباره مسائل مالی گله نکرد. همین انرژی باعث شد که کار با کیفیت جلو برود.
هزینههای نمایش چطور تأمین شد؟
حتی یک ریال کسی به من کمک نکرده است.تمام هزینهها از سالن گرفته تا تمرینات و رفتوآمد بر عهده خودم بود. خوشحال میشوم هزینهها بازگردد، اما اصل هدفم روی صحنه بردن این کار بود. بازگشت مالی برای من مهمترین مسئله نبود.
وضعیت تئاتر در بندرعباس را چطور میبینید؟
در بندرعباس چندین چهره مهم و تأثیرگذار داریم که بسیار خوب فعالیت میکنند اشخاصی چون آرشام خواجهنژاد، کوروش زارعی، سیروس کهورینژاد که مشاور کارگردان نمایش ما نیز هستند، ابراهیم پشتکوهی، کوروش سلمانی و بسیاری دیگر. این افراد سطح کاری بسیار بالایی دارند. اما روند غالب در تئاتر بندرعباس به سمت تئاتر آزاد و اقتباس از فیلمهای کارتونی رفته و هیچ نوآوری در تئاتر بندرعباس نیست.
تئاتر کلاسیک معمولاً مخاطب ندارد، در حالی که تئاتر موزیکال فروش بسیار خوبی دارد. کیفیت موزیکالها در بندرعباس بسیار بالاست، نور، موسیقی و بازیها عالی هستند اما از نظر نوآوری وضعیت چندان رضایتبخش نیست. سبکهایی که ما از کودکی در کتابها و نمایشنامهها خواندهایم در این روند کمتر دیده میشود. متأسفانه یا خوشبختانه این سبک مورد استقبال تماشاگر قرار میگیرد، اما از دید من تنوع اجراها کم شده است.
وضعیت سالنهای تئاتر بندرعباس چگونه است؟
تماشاخانه «پلاتوی آفتاب» که زیرمجموعه اداره کل فرهنگ و ارشاد هرمزگان است، تنها بلکباکس اصلی شهر به حساب میآید. چند سالن دیگر هم وجود دارد اما بهطور کلی امکانات اجرا در بندرعباس محدود است.
نمایش «جنایات و مکافات هرمزار» را در بندرعباس نیز روی صحنه خواهید برد؟
بندرعباس زادگاه «جنایات و مکافات هرمزار» است اما برآورد مسائل مالی این اقدام و بازخوردی که ممکن است از همشهریهای خودم دریافت کنم برایم سخت است، در بندرعباس مردم نسبت به گویش بسیار حساس هستند. خیلی سریع تشخیص میدهند که یک بازیگر بومی نیست یا کلمهای را اشتباه تلفظ میکند. با این حال اجرای نمایش در بندرعباس یکی از آرزوهای من است و اگر امکانش فراهم شود، حتی یک شب هم که شده دوست دارم آنجا اجرا کنیم.
آیا قصد شرکت در جشنواره تئاتر فجر را دارید؟
بله، حتماً. اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، نمایش را برای جشنواره ارسال خواهیم کرد.
بیشتر بخوانید:
