به گزارش پلاتو هنر، در تاریخ سینمای ایران، فیلمهای زیادی با وجود دریافت مجوز ساخت یا حتی پروانه نمایش، توقیف، بازبینی، سانسور یا از پرده کران پایین کشیده شدند. بعضیها بعد از سالها اکران شدند و بعضیها هنوز اجازه نمایش عمومی نگرفتهاند. توقیف در سینمای ایران موضوعی چالبرانگیز در سالهای اخیر است که میتوان گفت به غیر از آسیب فرهنگی به گیشه سینماها هم آسیبی قابل توجه وارد کرده است.
ساترا و وزارت ارشاد عملاً دو نهاد متفاوت در حوزه نظارت تصویری هستند و همین دوگانگی یکی از دلایل اصلیِ این است که فیلم های سینمایی مجوز میگیرند اما بعد از مدتی دوباره توقیف میشوند.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چه مسئولیتی در سینما دارد؟
پروانه ساخت فیلم، پروانه نمایش سینمایی و نظارت بر اکران سینما بر عهده ارگان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است. یعنی فیلمهای سینمایی برای اکران در سالنهای سینما معمولاً زیر نظر ارشاد مجوز میگیرند.
مجموعه ساترا زیرمجموعه صداوسیما است و وظیفهاش تنظیمگری «صوت و تصویر فراگیر» است؛ یعنی پلتفرمهای نمایش خانگی، VODها، سریالهای آنلاین و پخش اینترنتی فیلم و سریال. ساترا برای تولید و انتشار آثار در پلتفرمهایی مثل فیلیمو و نماوا مجوز و نظارت صادر میکند.
مجوز نمایش یا مجوز موقت؟
پس مشکل اصلی از جایی شروع میشود که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یک اثر را تأیید میکند، اما ساترا یا نهادهای دیگر دوباره روی آن حساس میشوند و یا برعکس.
در نتیجه بعضی آثار مجوز ساخت دارند، حتی پروانه نمایش هم میگیرند، اما هنگام انتشار یا اکران دوباره متوقف میشوند.
در شبکه نمایش خانگی، عملاً ساترا نقش بسیار پررنگتری پیدا کرده و حتی در مقاطعی اعلام شد مجوزهای ارشاد برای VODها کافی نیست. به همین دلیل، فیلم یا سریالی ممکن است از ارشاد مجوز بگیرد، اما برای پخش آنلاین همچنان نیازمند تأیید ساترا باشد و توقیف بعد از صدور مجوز به اتفاقی تکراری تبدیل شود. به همین خاطر در سینمای ایران، «گرفتن مجوز» لزوماً به معنی «اکران قطعی» نیست.
توقیف فیلمها پس از مجوز برای اکران معمولا، اختلاف بر سر نسخه اصلاحشده، موضوعات سیاسی یا اجتماعی حساس، خشونت خانگی، اعتیاد، پرونده های حساس قضایی، نوع پوشش یا گریم بازیگران، اتفاق میافتاد.
توقیف در سینمای ایران؛ این فیلمها چرا به اکران نرسیدند؟
در سالهای اخیر، چند فیلم سینمایی ایرانی با وجود داشتن پروانه ساخت یا حتی مجوز نمایش، دچار توقیف، بازبینی مجدد یا توقف اکران شدند. اینها مهمترین نمونههای دهه اخیر هستند که در ادامه میخوانید:
فیلم سینمایی «ارادتمند؛ نازنین، بهاره، تینا» به کارگردانی عبدالرضا کاهانی که در سال 1395 در ژانر درام ساخته شد. این فیلم به دلیل مسائل مرتبط با نمایش روابط اجتماعی و شخصیتهای زن، سبک زندگی و روابط دختران جوان توقیف شد و هیچوقت اکران عمومی رسمی نداشت.
در این فیلم زندگی سه دختر با خاستگاههای فکری متفاوت روایت میشود که هر سه به نوعی مجرد هستند و همین میشود که به دل خیابان زده و با حضور در مهمانیها و گعدههای (دوره همیهای) مختلف از مردان انتقام میگیرند.
فیلم سینمایی «رستاخیز» به کارگردانی و نویسندگی احمدرضا درویش محصول سال ۱۳۹۱ ایران است که در روز ۲۴ تیر ۱۳۹۴ با مجوز قانونی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به اکران عمومی درآمد اما ساعاتی پس از آن در پی مخالفت علما و مراجع با محتوای آن و به تصویر کشیدن چهرههای مذهبی، علاوه بر مسائل مذهبی، برخی صحنههای خشن واقعه عاشورا حساسیتزا از پرده سینماها به پایین کشیده شد و هیچوقت اکران نشد.
خلاصه داستان: بعد از مرگ معاویه پسر ابوسفیان، یزید بن معاویه خود را خلیفه مسلمین میخواند و به فرماندار مدینه نامه مینویسد که از حسین بن علی بیعت بستاند.
فیلم سینمایی «کاناپه» به کارگردانی، تهیه کنندگی و نویسندگی کیانوش عیاری روایتگر زندگی دو خانواده است که به دلیل یک کاناپه بینشان وصلتی صورت نمیگیرد و مشکلاتی برای آن ها ایجاد میشود.
این فیلم به خاطر استفاده از کلاهگیس برای نمایش فضای واقعی خانه برای بازیگران زن، مجوز نمایش دریافت نکرد.
.
فیلم سینمایی «قاتل وحشی» به کارگردانی حمید نعمت الله هنوز معروفترین فیلم توقیفی سالهای اخیر است. این فیلم با اینکه در جشنوارههای خارجی نمایش داده شد اما اکران عمومی در داخل ایران نگرفت.
دلیل اصلی توقیف این فیلم هم گریم و ظاهر بازیگر زن (تراشیده بودن موی بازیگر زن، لیلا حاتمی) اعلام شد.
.
فیلم سینمایی «برادران لیلا» به کارگردانی سعید روستایی، با وجود طیکردن مراحل قانونی تولید، پس از حضور در جشنواره کن و اختلاف بر سر نسخه اصلاحشده، اکران داخلیاش در ایران متوقف شد و هنوز اکران رسمی گسترده در ایران نداشته است و به صورت قاچاق منتشر شده است.
این فیلم به علت محتوای نامناسب و تصویر انتقادی از وضعیت اقتصادی و خانواده ایرانی، اختلاف با سازمان سینمایی مجوز اکران نگرفت.
خلاصه داستان: در سن چهل سالگی، لیلا تمام زندگی خود را صرف مراقبت از والدین و چهار برادرش کرده است. خانواده ای که در شرایط تحریم ایران دایما در حال بحث و زیر فشار قرض های متعدد است. در حالی که برادران او به سختی تلاش میکنند که خرج زندگی خود را دربیاورند، در این شرایط لیلا نقشه ای میچیند…
فیلم سینمایی «علفزار» به نویسندگی و کارگردانی کاظم دانشی و تهیهکنندگی بهرام رادان محصول سال ۱۴۰۰ به علت موضوع تجاوز، فساد و فشارهای قضایی؛ با اصلاحات زیاد اکران شد.
فیلم «علفزار» که براساس روایتی واقعی ساخته شده درباره بازپرس دادگاه کیفری است که درگیر پروندهای پیچیده شده است.
فیلم سینمایی «تفریق» در سال 1400 توسط مانی حقیقی کارگردانی شده است کهبا مضمون تلخ اجتماعی و حساسیت نسبت به روایت روابط انسانی و بحران هویت تاکنون به اکران عمومی نرسید و به صورت غیرقانونی منتشر شد.
.
فیلم سینمایی «پیرپسر» به کارگردانی اکتای براهنی با مظمون فضای تیره روانی، خشونت خانوادگی و روابط پیچیده سال ها توقیف ماند و در نهایت سال 1404 با وجود تمامی مخالفت ها به اکران عمومی رسید اما در نهایت از اکران آنلاین حذف شد.
«پیر پسر» داستان دو برادر میانسال به نامهای علی و رضا (با بازی حامد بهداد و محمد ولیزادگان) را روایت میکند که با پدر قلدر و زورگویشان غلام (با بازی حسن پورشیرازی) در خانهای قدیمی زندگی میکنند. آنها درگیر فشارهای مالی و روانی فراوانی هستند تا اینکه ورود زنی به نام رعنا (با بازی لیلا حاتمی) باعث تشدید تنشها و آشکار شدن زخمهای پنهان خانواده میشود.
فیلم سینمایی «خانه ارواح» به کارگردانی کیارش اسدیزاده و تهیهکنندگی امیرشهاب رضویان، محصول سال 1399 حدود ۵ سال توقیف و درگیر فرآیند بازبینی و اصلاحیه بود و در نهایت سال 1404 به اکران رسید.
«خانه ارواح» داستان شاهرخ و مرتضی است که در روز ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ در یک زایشگاه به دنیا میآیند. سالها بعد، در روزهای جنگ ایران و عراق و بمباران شهرها، دوباره سر راه هم قرار میگیرند و وارد خانهای متروکه در مقابل همان زایشگاه میشوند. ورود آنها به این خانه و مواجهه با صاحبان قدیمی آن در دورههای تاریخی مختلف، سرآغاز ماجراهایی عجیب میشود که شاهرخ و مرتضی را درگیر کشف حقیقت و حل رازهای گذشته میسازد.
.
فیلم سینمایی «لاکپشت» محصول 1402 به تهیهکنندگی، نویسندگی و کارگردانی بهمن کامیار بعد از نمایش محدود در تک سانس ویژه اهالی رسانه جشنواره فجر، مدتی به دلایل نامعلوم توقیف بود و بعداً رفع توقیف شد.
.
فیلم سینمایی «مارمولک» محصول سال 1382 بهکارگردانی کمال تبریزی با نگاه طنز به روحانیت؛ با فشارهای مذهبی از پرده اکران پایین کشیده شد.
فیلم سینمایی «سه کام حبس» محصول 1398 به کارگردانی سامانن سالور به علت به تصویر کشیدن اعتیاد، فقر و خشونت خانوادگی دچار اصلاحیه و بازبینی شد.
این فیلم داستان زوج جوانی به نام مجتبی و نسیم است که به تازگی صاحب فرزند شدهاند و زندگی آرامی دارند تا اینکه مجتبی تصادف میکند و نسیم باید به تنهایی مخارج خانواده را تامین کند. اما نقطه اوج داستان جایی است که او متوجه میشود شوهرش در کار خرید و فروش مواد مخدر بوده و پول زیادی به اربابش بدهکار است.
فیلم سینمایی «مجبوریم» به کارگردانی رضا درمیشیان، محصول سال 1397 به خاطر پرداخت به زنان آسیبدیده اجتماعی و موضوعات تابو دچار اصلاحیه و بازبینی شد.
خلاصه داستان: دختر جوانی به نام گل بهار به مرد میانسالی فروخته میشود تا برایش بچه به دنیا آورد. مرد میانسال متوجه میشود که دختر بچهدار نمیشود و فکر میکند پسر جوانی که دختر را به او فروخته، سرش کلاه گذاشته است. اما…..
فیلم سینمایی «بی رویا» محصول ایران در سال 1400 توسط آرین وزیر دفتری کارگردانی شده است. این فیلم به خاطر فضای روانشناختی و هویتمحور مدتی دچار تعویق و مشکلات اکران شد و نسخه نهایی آن زیر نظر شورای بازبینی اصلاح شد.
«بی رویا» داستان زوج جوانی به نام رؤیا و بابک است که قصد مهاجرت از ایران را دارند. دو هفته پیش از مهاجرت، رویا در خیابان با دختری بی نام و نشان مواجه میشود. رویا دختر را نزد پلیس آگاهی میبرد و…
فیلم سینمایی «رکسانا» به کارگردانی و نویسندگی پرویز شهبازی و به تهیهکنندگی مسعود ردایی ساخته سال ۱۴۰۱ است که با وجود حضور در جشنوارههای خارجی، وضعیت نمایش داخلیاش مبهم مانده است.
بیشتر بخوانید:
نقد فیلم «پیر پسر»؛ روایتگرِ زخمی عمیق، تماشاگرِ فروپاشی در سکوت
