از عشق تا مهاجرت؛ آنچه «تهران کنارت» درباره نسل امروز میگوید
داستان «تهران کنارت» با فضایی شاعرانه و احساسی، تصویری متفاوت از روابط انسانی، تنهایی در کلانشهر تهران و چالشهای زندگی در پایتخت امروزی ایران ارائه میکند. این اثر با تمرکز بر دغدغههای اجتماعی و عاطفی، مخاطب را به تفکر درباره ارتباطات، سرنوشت و معنای همدلی در زندگی شهری دعوت میکند.
.
«تهران کنارت»؛ فیلمی که بدون فریاد، از بحران یک نسل حرف میزند
موضوعاتی مانند مهاجرت، تردید نسبت به آینده، تنهایی در کلانشهر و شکنندگی روابط عاطفی در مرکز فیلم قرار دارند. از طرفی منتقدان فیلم را بازتابی از پرسش «ماندن یا رفتن» در میان نسل امروز دانستهاند. اما اگر مخاطب انتظار داستانی پرکشش و گرههای روایی متعدد داشته باشد، احتمالاً با فیلم ارتباط برقرار نمیکند.
هر دو فیلم علی بهراد بیش از آنکه به قصه متکی باشند، بر حالوهوا، تنهایی و سرگشتگی انسان معاصر تمرکز دارند.
در سطح ظاهری، فیلم یک درام عاشقانه است؛ اما در لایه زیرین درباره بحران هویت و آینده نسل جوان شهری حرف میزند. شخصیتها مدام در وضعیت تعلیق هستند: نه میتوانند کاملاً به عشق و رابطه تکیه کنند و نه چشمانداز روشنی برای آینده دارند.
این فیلم عمداً از قواعد رایج سینمای داستانگو فاصله میگیرد. در بسیاری از فیلمهای ایرانی، هر ده دقیقه یک اتفاق مهم رخ میدهد؛ اما در «تهران کنارت» ممکن است چند دقیقه صرف یک مکالمه کوتاه، یک سکوت یا یک رانندگی شبانه شود. این انتخاب آگاهانه است. کارگردان میخواهد حس زندگی روزمره و سرگردانی شخصیتها را منتقل کند، نه اینکه صرفاً داستان تعریف کند.
به همین خاطر، اگر آثار مینیمال و تأملی را دوست داشته باشید، احتمالاً با ریتم آن ارتباط برقرار میکنید.
علی شادمان بار یک فیلم مینیمال را به دوش میکشد
بازی علی شادمان در این فیلم نسبتاً درونگرا و کنترلشده است. او به جای نمایش احساسات اغراقآمیز، بیشتر از سکوت و نگاه استفاده میکند.
علی شادمان در این فیلم برخلاف نقشهای پرانرژیترش مثل جاوید در یاغی، تقریباً تمام احساساتش را سرکوب میکند. شخصیت او مدام در حال فکر کردن است، نه در حال عمل کردن .بسیاری از بازیگران جوان وقتی دیالوگ کم دارند، سعی میکنند با اغراق در چهره یا لحن، احساسات را منتقل کنند؛ اما شادمان مسیر برعکس را انتخاب کرده است. او اجازه میدهد سکوتها حرف بزنند.
یکی از نکات جالب بازی او در فیلم، استفاده از زبان بدن است. شادمان اغلب شانههای افتاده، قدمهای بیهدف و نگاههای سرگردان دارد؛ انگار شخصیتش هیچجا احساس تعلق نمیکند. در یکی از نقدهای منتشرشده، از «فیزیک رها» و «بدن معلق» او یاد شده؛ یعنی بازیگری که حتی در نحوه راه رفتن و ایستادن، حس بیقراری و سرگردانی شخصیت را منتقل میکند. این ویژگی با مضمون اصلی فیلم، تنهایی و بلاتکلیفی نسل جوان کاملاً هماهنگ است.
اما گاهی میزان کنترل و درونگرایی بازی آنقدر زیاد میشود که شخصیت کمی سرد به نظر میرسد. در بعضی صحنهها تشخیص احساس واقعی کاراکتر دشوار است و این موضوع ممکن است بخشی از مخاطبان را از شخصیت دور کند. البته مشخص نیست این ضعف بازیگر است یا انتخاب آگاهانه کارگردان؛ چون کل فیلم بر پایه همین ابهام و فاصله عاطفی ساخته شده است.
«تهران کنارت» یکی از پختهترین بازیهای علی شادمان است. او نشان میدهد که از بازیگر مستعد جوانی که با «میم مثل مادر» شناخته شد، به بازیگری رسیده که میتواند بار یک فیلم مینیمال را روی دوش بکشد. حتی خود علی بهراد، کارگردان فیلم، گفته بود که انتخاب شادمان برای این نقش «انتخاب درست و متفاوتی» بوده و معتقد است کمتر بازیگری از نسل او میتوانست این نقش را به همین شکل اجرا کند.
نکته مهم این است که شخصیتها کمتر «تیپ» هستند و بیشتر شبیه آدمهای واقعی زندگی امروز تهران به نظر میرسند؛ آدمهایی که اغلب نمیدانند دقیقاً چه میخواهند.
انتخاب آناهیتا افشار برای «تهران کنارت» از چند جهت هوشمندانه به نظر میرسد. اول اینکه افشار برخلاف بسیاری از بازیگران زن همنسلش، نوعی حضور واقعگرایانه و غیرستارهوار دارد.
یکی از ضعفهای فیلم این است که برخی تماشاگران ممکن است بعد از مدتی احساس کنند فیلم دور خودش میچرخد. همچنین تصویری که فیلم از تهران و طبقه اجتماعی شخصیتها ارائه میدهد، از نگاه برخی منتقدان تا حدی لوکس و دور از تجربه بخش بزرگی از جامعه است.
اما این فیلم در ثبت حس و حال یک نسل موفق است. وقتی فیلم تمام میشود، شاید همه جزئیات داستان در ذهن نماند، اما حس اضطراب، بلاتکلیفی، تنهایی و ناتوانی در تصمیمگیری که شخصیتها تجربه میکنند در ذهن مخاطب باقی میماند. همین ویژگی باعث شده بسیاری از منتقدان فیلم را اثری درباره «نسل معلق» امروز بدانند.
درباره «دلیل توقیف» فیلم، هیچ نهاد رسمی دلیل مشخص و شفافی برای این توقیف طولانی اعلام نکرده است. به همین خاطر بخش زیادی از بحثها در حد تحلیل و حدس باقی ماندهاند.
چرا «تهران کنارت» سالها پشت خط اکران ماند؟
آنچه میتواند دلیل توقیف «تهران کنارت» به شمار آید؛ فضای مهاجرت و ناامیدی اجتماعی در فیلم، موضوع ماندن یا رفتن، بیآیندگی و سرگشتگی نسل جوان حضور پررنگی دارد. چنین مضامینی در سالهای اخیر گاهی با حساسیت نهادهای نظارتی مواجه شدهاند، زیرا میتوانند بهعنوان تصویری تلخ از وضعیت اجتماعی تفسیر شوند.
بیشتر بخوانید:
