به گزارش پلاتو هنر، موسیقی گیلکی، به مجموعهای از ترانهها و آهنگهایی گفته میشود که به زبان گیلکی (گویشی از زبانهای ایرانی) و با الهام از فرهنگ و فولکلور گیلان اجرا میشوند. این موسیقی طیف گستردهای از آهنگهای شاد و محلی تا آوازهای سنتی و موسیقی مجلسی را شامل میشود.
موسیقی گیلکی (گیلان) یکی از اصیلترین شاخههای موسیقی نواحی ایران است که از نظر ملودی و ریتم ویژگیهای منحصربهفردی دارد. به دلیل زندگی کشاورزی و کار در شالیزارها، ریتمهای موسیقی گیلکی اغلب با کار روزانه هماهنگ هستند (مثلاً ریتمی شبیه به حرکت داس درو یا کوبیدن چوب در شالیزار) که ریتمهای ۶/۸ و ۲/۴ در آوازها و رقصهای گیلکی بسیار رایج هستند.
مقامهای گیلکی اغلب کوتاه، ساده و تکرارشونده اند اما احساس عمیقی به مخاطب منتقل میکنند. کششهای بلند و تحریرهای ساده (برخلاف موسیقی کلاسیک ایرانی که تحریرهای پیچیده دارد) از ویژگیهای مهم این سبک موسیقی محسوب میشوند.
طبیعت: دریا، جنگل، باران و شالیزار، عشق و دلدادگی، کار و تلاش روزانه و طنز و شوخطبعی موضوعات و مضامین موسیقی گیلکی هستند.
نی چوپانی (لَلِهوا): ساز بادی چوپانها، صدای حزین و کشیده دارد، کمانچه: از اصلیترین سازهای محلی و بسیار پرکاربرد در مجالس، دوُله (نوعی دهل) و سرنا: بیشتر در جشنها و مراسم شادی، دایره و تمبک محلی: برای ایجاد ریتم در رقصها، از جمله سازهای رایج موسیقی گیلکی هستند.
در اجراهای امروزی، سازهایی مثل آکاردئون و ویولن هم وارد موسیقی گیلکی شدهاند.
موسیقی گیلکی معمولاً با رقصهای گروهی همراه است. رقصها ساده ولی پرانرژی هستند و حرکات دست و پا اغلب بازتابدهنده کار کشاورزی و زندگی روزانهاند. زنان و مردان در دایرههای بزرگ میرقصند و خواننده معمولاً وسط یا در کنار نوازنده قرار میگیرد.
موسیقی آیینی برای مراسم خاص مثل عروسی، سوگواری یا آیینهای کشاورزی، آوازهای کار مانند آوازهایی که هنگام شالیکاری یا درو خوانده میشود، برای هماهنگکردن حرکت جمعی، آوازهای عاشقانه و ترانههای طنز و اجتماعی با زبان محلی و گاهی انتقادی استفاده میشوند.
طبیعت در موسیقی گیلکی نقشی محوری و اساسی دارد. دریا و باران تقریباً در بسیاری از ترانهها شنیده میشوند. همچنین لحن آوازی اغلب سوزناک و عاطفی است، حتی در ترانههای شاد، نوعی حس نوستالژی وجود دارد. زبان گیلکی خودش موسیقیوار پیش میرود؛ آهنگ واژگان با موسیقی منطقه همخوانی دارد.
فریدون پوررضا (خواننده برجسته موسیقی گیلکی؛ ملقب به صدای گیلان) و ناصر مسعودی با آوازهای عاشقانهی گیلکی، نمونههای معاصر موسیقی گیلکی به شمار میآیند.
موسیقی گیلکی نه تنها در گیلان بلکه در سراسر ایران تاثیرگذار بوده است و موفق شده از فرهنگ مردم گیلان به فرهنگ ملی ایران تبدیل شود. این تاثیرات در قالب جشنها، مراسمهای سنتی و حتی فیلمها و مستندهایی که به زندگی مردم شمال ایران میپردازند مشاهده میشود. آهنگهای محلی قدیمی گیلکی در ایران بهویژه در مناطق شمالی کشور بسیار محبوب و بهعنوان بخشی از هویت فرهنگی شناخته میشود.
حضور این سبک موسیقی در مراسمها، نه تنها فضای شادی و سرزندگی را ایجاد میکند بلکه ارتباط عمیقی با تاریخ و فرهنگ مردم گیلان برقرار میسازد.
در ادامه شنونده چند قطعه موسیقی گیلکی باشید:
قطعه موسیقی «لاکو جان» امیر عظیمی
قطعه موسیقی «کوکوره کو» بهرام کریمی
قطعه موسیقی «مسافر» ایمان ادهم
قطعه موسیقی «رعنا» رستاک
قطعه موسیقی لاجون (لاهیجان)؛ یک ترانه ی گیلکی در وصف لاهیجان
آهنگساز: صابر غلامی پورشاعر: محمدرضا خیرخواه، خواننده: فیض الله نیك سیرت، شیوه اجرا: اركستر.
بیشتر بخوانید:
موسیقی کُردی؛ صدایی از تاریخ و سنتها؛ هر گوشه از ایران یک نغمه دارد…
