14 مرداد 1405
4:23 ب.ظ

آیا «ادیسه» بهترین فیلم نولان است؟!

به گزارش پلاتو هنر، فیلم سینمایی «ادیسه» محصول انگلیس در سال 2026 توسط کریستوفر نولان کارگردانی شده است. مت دیمون، رابرت پتینسون، کوری هاوکینز، جرت جی مرز، تام هالند، الیوت پیج، ترویس اسکات، ان هاتاوی و زندیا بازیگران این فیلم هستند.

خلاصه داستان: پس از پایان جنگ تروا، اودیسه در مسیر بازگشت به ایتاکا با سفری پرمخاطره روبه رو می‌شود؛ سفری که او را با موجوداتی همچون پولیفموس، سیرن ها و کالیپسو مواجه می‌کند…

نولان به جنگ اسطوره‌ها رفت؛ آیا «ادیسه» می‌تواند از «تلقین» و «میان‌ستاره‌ای» هم جلو بزند؟

این فیلم بر اساس حماسهٔ The Odyssey ساخته شده و از همان ابتدا به خاطر مقیاس بزرگ، بازیگران مطرح و اقتباس از یکی از مهم‌ترین آثار ادبی جهان، انتظارات بسیار بالایی ایجاد کرده است.

اما اینکه «بهترین فیلم نولان» باشد، به واکنش منتقدان و مخاطبان پس از اکران و همچنین گذر زمان بستگی دارد و در حال حاضر، بسیاری از طرفداران و منتقدان معمولاً از نظر تأثیر فرهنگی و داستان‌گویی «The Dark Knight»، از نظر خلاقیت و ساختار «Inception»، از نظر احساسات و جاه‌طلبی علمی «Interstellar» و از نظر موفقیت نزد منتقدان و جوایز «Oppenheimer» یکی از این آثار را بهترین فیلم نولان می‌دانند.

اگر «ادیسه» بتواند اقتباسی وفادار، از نظر بصری خیره‌کننده و از لحاظ روایت در سطح آثار برتر نولان باشد، ممکن است در آینده در کنار این فیلم‌ها یا حتی بالاتر از آن‌ها قرار بگیرد.

در مجموع، بازخورد مخاطبان بسیار مثبت بوده، اما نه کاملاً یکدست. به نظر می‌رسد نظر عمومی این‌طور باشد که بسیاری از تماشاگران آن را یکی از بهترین آثار نولان می‌دانند. از مقیاس عظیم، فیلم‌برداری IMAX، موسیقی و بازی Matt Damon بیشترین تعریف شده است.

«ادیسه» نولان؛ شاهکار بعدی یا بزرگ‌ترین ریسک کارنامه کارگردان؟

با این حال، انتقادهایی هم وجود دارد. برخی معتقدند فیلم از نظر احساسی به قدرت آثاری مثل Interstellar نمی‌رسد یا تغییراتش نسبت به متن اصلی The Odyssey بحث‌برانگیز است. همچنین مانند برخی فیلم‌های قبلی نولان، عده‌ای از میکس صدا و بلند بودن موسیقی گلایه کرده‌اند. بسیاری از طرفداران این فیلم را هم‌ردیف یا حتی بالاتر از Interstellar و Oppenheimer می‌دانند. بیشتر انتقادها به اقتباس از داستان، شخصیت‌پردازی برخی کاراکترها و میکس صدا مربوط است، نه کیفیت کارگردانی.

آیا «ادیسه» بهترین فیلم نولان است؟!

شخصیت‌پردازی ادیسه (اودیسئوس) یکی از نقاط قوت داستان اصلی The Odyssey است، چون برخلاف بسیاری از قهرمانان اسطوره‌ای، او فقط یک جنگجوی قدرتمند نیست؛ شخصیتی چندلایه و گاهی متناقض دارد.

ادیسه یک قهرمان کامل و بی‌نقص نیست. او هم شجاع است، هم اشتباه می‌کند؛ هم فداکار است، هم گاهی خودخواه و مغرور. همین تضادها باعث شده پس از هزاران سال هنوز شخصیتی زنده و قابل‌باور به نظر برسد.

اگر فیلم نولان را در نظر بگیریم، کریستوفر نولان معمولاً به شخصیت‌هایی علاقه دارد که با وسواس، احساس گناه، یا کشمکش‌های درونی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ مثل شخصیت‌های اصلی در Memento، The Prestige و Oppenheimer.

به همین دلیل بسیاری انتظار دارند او روی جنبه‌های روان‌شناختی ادیسه، از جمله بهای تصمیم‌هایش، حس گناه نسبت به از دست دادن یارانش و کشمکش میان جاه‌طلبی و بازگشت به خانه، تأکید بیشتری نسبت به اقتباس‌های سنتی داشته باشد. بنابراین، اگر این جنبه‌ها به‌خوبی پرداخت شوند، ادیسه می‌تواند یکی از پیچیده‌ترین و انسانی‌ترین قهرمانان آثار نولان باشد.

شخصیت‌پردازی ادیسه (اودیسئوس) در فیلم نولان بیشترین تحسین را گرفته است. او صرفاً یک قهرمان شکست‌ناپذیر نیست؛ فیلم روی هوش، تردیدها، خستگی، احساس گناه و اشتیاقش برای بازگشت به خانه تمرکز می‌کند. بسیاری معتقدند این یکی از عمیق‌ترین شخصیت‌های آثار نولان است.

و اما شخصیت‌های فرعی که این بخش بیشترین انتقاد را دریافت کرده است. برخی شخصیت‌های اسطوره‌ای به دلیل ریتم سریع فیلم فرصت کافی برای پرداخت پیدا نمی‌کنند و بیشتر در خدمت پیشبرد داستان هستند تا داشتن قوس شخصیتی مستقل.

به طور کلی، اگر معیار شخصیت‌پردازی شخصیت اصلی باشد، فیلم بسیار موفق ارزیابی شده است. اما اگر انتظار داشته باشید همه شخصیت‌های فرعی هم به همان اندازه عمیق باشند، احتمالاً کمی ناامید خواهید شد. به همین دلیل، بسیاری از مخاطبان شخصیت‌پردازی ادیسه را حتی قوی‌تر از شخصیت‌های اصلی در Dunkirk و Tenet می‌دانند، اما هنوز درباره اینکه از Interstellar یا Oppenheimer هم بهتر است، اتفاق نظر کامل وجود ندارد.

درباره فیلم‌برداری، جلوه‌های بصری و طراحی ویژهٔ «ادیسه» نولان، چیزی که بیشترین توجه مخاطبان را جلب کرده، این است که فیلم تلاش می‌کند بیشتر به سمت سینمای واقعی و عظیم برود تا یک نمایش کاملاً وابسته به CGI(کاربرد گرافیک رایانه‌ای برای ایجاد یا تهیه تصاویر در هنر دیجیتال).

نولان چگونه ادیسه را به یک حماسه سینمایی تبدیل می‌کند؟

نولان برای این فیلم هم مثل بسیاری از آثار قبلی‌اش روی فرمت‌های بزرگ، به‌خصوص IMAX، تأکید کرده است. هدف این سبک، ایجاد حس حضور در صحنه است؛ یعنی تماشاگر احساس کند داخل جهان فیلم قرار دارد.

گفته می‌شود بخش زیادی از صحنه‌ها با لوکیشن‌های واقعی، کشتی‌ها، محیط‌های طبیعی و دکورهای عظیم ساخته شده‌اند؛ روشی شبیه کاری که نولان در Dunkirk و Oppenheimer نیز انجام داد و طرفداران نولان معمولاً از این سبک استقبال می‌کنند، چون تصویرها کمتر حس «ساختگی دیجیتالی» دارند.

نقطه قوت اصلی فیلم جلوه‌های ویژه، ظاهراً ترکیب جلوه‌های عملی و دیجیتال است؛ یعنی به جای اینکه همه‌چیز کامپیوتری باشد، عناصر واقعی ساخته شده و بعد با CGI گسترش داده شده‌اند و برای موجودات اسطوره‌ای، نبردهای دریایی و جهان‌های افسانه‌ای، جلوه‌های دیجیتال نقش مهمی دارند، اما انتظار می‌رود نولان آن‌ها را واقع‌گرایانه و کمتر کارتونی ارائه کند.

بازخورد اولیهٔ بسیاری از تماشاگران این است که فیلم بیشتر شبیه یک حماسهٔ تاریخی واقعی با عناصر اسطوره‌ای دیده می‌شود، نه یک فیلم فانتزی پر از جلوه‌های اغراق‌آمیز. ترکیب دریا، جزیره‌ها، معماری یونان باستان و نبردها احتمالاً یکی از بزرگ‌ترین جذابیت‌های فیلم است. در مجموع، اگر نقطه قوتی که نولان در فیلم‌هایی مثل Interstellar (مقیاس کیهانی) و Dunkirk (واقع‌گرایی جنگی) داشت را با یک دنیای اسطوره‌ای ترکیب کند، «ادیسه» می‌تواند از نظر بصری یکی از جاه‌طلبانه‌ترین فیلم‌های او باشد.

در «ادیسه» نولان، استفاده از IMAX بیشتر برای این است که مقیاس حماسی داستان را قابل لمس کند؛ یعنی فقط یک تصویر بزرگ‌تر ارائه ندهد، بلکه حس سفر طولانی و خطرناک ادیسه را به تماشاگر منتقل کند. چند شیوه‌ای که نولان از IMAX در چنین فیلمی استفاده می‌کند:

در داستان ادیسه، دریا، جزیره‌ها، طوفان‌ها و سرزمین‌های ناشناخته نقش مهمی دارند. قاب بزرگ IMAX اجازه می‌دهد اقیانوس، کشتی‌ها و مناظر وسیع با شکوه بیشتری دیده شوند.

IMAX فقط برای نماهای بزرگ نیست. وقتی دوربین بزرگ‌فرمت به چهرهٔ ادیسه نزدیک می‌شود، جزئیات صورت و احساسات او (خستگی، ترس، امید) واضح‌تر دیده می‌شود.

در نبردهای دریایی یا لحظات پرتنش، میدان دید وسیع‌تر کمک می‌کند تماشاگر بهتر بفهمد چه اتفاقی در فضا رخ می‌دهد، نه اینکه فقط چند برش سریع ببیند.

نولان معمولاً از فرمت بزرگ برای دادن حس «رویداد تاریخی» استفاده می‌کند. مثلاً در Oppenheimer، IMAX به لحظات تاریخی وزن و شکوه می‌داد؛ در «اودیسه» این حس قرار است به یک جهان اسطوره‌ای منتقل شود.

با شناخت سبک نولان، احتمالاً هدف او این نبوده که فقط نسخه تصویری شعر هومر بسازد؛ بیشتر احتمال دارد تلاش کرده باشد یک درام حماسی درباره انسان، زمان، خاطره و بازگشت به خانه بسازد.

اگر بخواهیم با معیار نولان بسنجیم، سؤال اصلی این نیست که «چقدر دقیقاً مثل کتاب است؟»؛ بلکه این است که «آیا روح ادیسه و کشمکش درونی قهرمان را حفظ کرده؟» — و این همان چیزی است که موفقیت یا شکست اقتباس را تعیین می‌کند.

هنوز نمی‌توان گفت «ادیسه» بهترین اثر نولان است. اما اگر فیلم واقعاً بتواند وعده‌هایی که از آن انتظار می‌رود را برآورده کند، می‌تواند وارد رقابت برای بهترین فیلم نولان شود. «ادیسه» از نظر مقیاس، جاه‌طلبی، جهان‌سازی و امکان خلق یک قهرمان بسیار پیچیده پتانسیل این را دارد که حتی از بعضی آثار قبلی نولان هم بالاتر برود.«ادیسه» شاید جاه‌طلبانه‌ترین فیلم نولان باشد، اما هنوز ثابت نشده که بهترین فیلم اوست.