آژمان بیژنینسب کارگردان اهل استان فارس، که با نمایش «جهنمیان» در بخش صحنهای چهلوچهارمین جشنواره تئاتر فجر حضور دارد، در گفتوگو با پلاتو هنر از حال و هوای این دوره از جشنواره و چالشهای روی صحنه بردن این اثر در شرایط فعلی گفت.
اگر ممکن است برای مخاطبانی که نمایش را ندیدهاند، درباره «جهنمیان» و موضوع آن توضیح بدهید.
نمایش «جهنمیان» روایت قصه لاله و لادن بیژنی است؛ دو خواهر دوقلوی بههمچسبیده که سفر الهی خود را آغاز میکنند. این اثر بهعنوان بخش نخست یک سهگانه طراحی شده و در سالهای آینده بخشهای «برزخ» و «بهشت» نیز اجرا خواهند شد.
«جهنمیان» از «ادبیاتنامه» اقتباس شده و ما در این نمایش، نام و مفهوم طبقات جهنم را بازسازی کردهایم. در این مسیر، لاله برای نجات لادن وارد جهنم میشود و تمام طبقات آن را طی میکند تا در نهایت، این دو خواهر به واسطه «طاووس» از جهنم رهایی یافته و به سمت بهشت سوق داده میشوند. این کلیت روایت نمایش است.
به نظر میرسد اجرای چنین نمایشی از نظر بازیسازی و اجرا، کار بسیار دشواری باشد. این فرآیند چگونه شکل گرفت؟
بدون اغراق، نزدیک به دو سال و نیم تا سه سال درگیر پیشتولید نمایش «جهنمیان» بودیم تا به پروژهای که امروز روی صحنه میبینید برسیم. این نمایش حدود ۳۲ بازیگر دارد و با احتساب عوامل، نزدیک به ۵۰ نفر در اجرای آن همکاری میکنند.
در طراحی صحنه و طراحی لباس، دغدغه اصلی من این بود که تمام طبقات جهنم و گناهانی که در آن اتفاق میافتد، بهصورت دقیق و جزئی اجرا شود. به همین دلیل، جزئیات صحنه، لباس و بهویژه طراحی گریم اهمیت بسیار زیادی داشت. ما یک تیم گریم حرفهای و سختکوش داشتیم که تلاش کردند تداعی جهنم و شیطان بهدرستی برای مخاطب شکل بگیرد. «جهنمیان» یک پروژه بزرگ است که حاصل چند سال تلاش مداوم است و تازه دارد خودش را نشان میدهد.
گروه اجرایی شما از کدام شهرها انتخاب شدهاند؟
من اهل استان فارس هستم و بازیگران این نمایش از شهرهای مختلف استان فارس انتخاب شدهاند؛ از جمله شیراز، نیریز، مرودشت، آباده و جهرم. هم از بازیگران حرفهای که در پروژههای قبلی با آنها همکاری داشتم دعوت کردم و هم از هنرجویانی که در ورکشاپهایم در شهرهای مختلف شرکت کرده بودند. تلاش کردم بهترین نفرات را انتخاب و به پروژه «جهنمیان» اضافه کنم.
وضعیت تئاتر در استان فارس را چگونه ارزیابی میکنید؟
تئاتر در استان فارس، همانند پایتخت، کاملاً پویاست و گروههای خوب و حرفهای در حال فعالیت هستند. چه در حوزه اجراهای عمومی و چه در بخش جشنوارهای و دانشجویی، جریان تئاتر در شهرستانها زنده است و هنرمندان در حال تلاشاند.
از نظر زیرساخت و سالنهای نمایشی، با محدودیت مواجه نیستید؟
برای پروژههایی با ابعاد بزرگ و پروداکشن بالا، طبیعتاً سالنهای کاملاً استاندارد کمتر در دسترس هستند، اما اینطور هم نیست که سالن وجود نداشته باشد. امکانات محدود است، اما من معتقدم اگر هنرمند خلاق باشد، میتواند با هر میزان امکانات، به اجرای مطلوب برسد.
جشنواره امسال را با توجه به شرایط کشور چگونه میبینید؟
شرایط کنونی کشور واقعاً پیچیده است و نمیدانم باید دقیقاً چه تعبیری برای آن بهکار برد، اما جشنواره فجر همچنان ویترین تئاتر ایران محسوب میشود. ما تلاش کردیم به جشنواره راه پیدا کنیم و امیدوارم مخاطبان هم برای دیدن نمایشها به سالنها بیایند. تئاتر شغل ماست و باور دارم تئاتر باید در هر شرایطی پویا بماند و زنده بودنش را از دست ندهد.
برخی معتقد بودند امسال جشنواره نباید برگزار میشد. شما چرا تصمیم گرفتید اجرا کنید؟
من تمام زندگیام تئاتر است. از لحظهای که بیدار میشوم، مدام در حال فکر کردن و انجام دادن تئاترم. به نظرم فرهنگ و هنر، بهویژه تئاتر، نباید همیشه تحتالشعاع شرایط قرار بگیرد. تئاتر هویتش در زنده بودنش است. این انتخاب شخصی من است و به نظر دیگران کاملاً احترام میگذارم، اما معتقدم اگر کسی دغدغه تئاتر داشته باشد، نمیتواند بهسادگی از آن فاصله بگیرد.
در دورهای که ارتباطات و اینترنت دچار اختلال بود، تمرینها با چه مشکلاتی مواجه شد؟
با توجه به تعداد بالای گروه و پراکندگی جغرافیایی اعضا، واقعاً با مشکلات زیادی مواجه شدیم. بسیاری از ارتباطها فقط بهصورت تلفنی انجام میشد و من ساعتهای طولانی با تکتک اعضای گروه در تماس بودم. جمع کردن این گروه کار بسیار سختی بود، اما در نهایت اگر اراده باشد، هیچ کاری نشدنی نیست.
اگر نکته پایانی دارید، بفرمایید.
صحبت خاصی نیست، فقط امیدوارم «جهنمیان» بتواند ارتباط درستی با مخاطب برقرار کند و شرایطی فراهم شود که اجرای عمومی آن، بهویژه در تهران، نیز اتفاق بیفتد.
بیشتر بخوانید:
