به گزارش پلاتوهنر، رضا عطاران از محبوبترین بازیگران، کارگردانان و نویسندگان سینما و تلویزیون ایران است که با آثار طنز و نقشآفرینیهای متفاوت، جایگاه ویژهای در میان مخاطبان پیدا کرده است. او در طول سالها فعالیت هنری، با حضور در فیلمها و سریالهای موفق، به یکی از چهرههای ماندگار هنر ایران تبدیل شده است.
بیوگرافی رضا عطاران
رضا عطاران، زاده ۲۰ اردیبهشت ۱۳۴۷، یکی از معدود چهرههای سینمای ایران است که در سه عرصه بازیگری، کارگردانی و فیلمنامهنویسی بسیار موفق و تأثیرگذار ظاهر شده است.
او با دریافت دیپلم در رشته اقتصاد، مسیر متفاوتی را نسبت به آنچه انتظار میرفت در پیش گرفت و برای ادامه تحصیل راهی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد؛ هرچند که آکادمی را نیز چندان برنتابید و خیلی زود تحصیل را رها کرد تا یکراست به دل دنیای حرفهای سینما و تئاتر بزند.
آغاز با تئاتر و تلویزیون
فعالیت هنری عطاران از صحنه تئاتر در دهه شصت آغاز شد. نخستین حضور تلویزیونیاش به مجموعه «بیداران» در سال ۱۳۶۹ بازمیگردد، اما آنچه نام او را بر سر زبانها انداخت، همکاری با مهران مدیری در دو مجموعه «پرواز ۵۷» (۱۳۷۲) و «ساعت خوش» (۱۳۷۳-۱۳۷۴) بود. این دو همکاری، استعداد کمدی او را به مخاطبان عام شناساند و مسیرش را برای ورود به دنیای کارگردانی هموار کرد.
گامهای نخست کارگردانی و ورود به سینما
رضا عطاران نخستین تجربه کارگردانی خود را با برنامه «سیب خنده» در سال ۱۳۷۶ رقم زد؛ برنامهای که برای گروه سنی کودک و نوجوان ساخته شد. در همان سال، با بازی در فیلم «کلید ازدواج» نخستین حضور سینماییاش را نیز تجربه کرد. او در سال ۱۳۸۱ در «کلاهقرمزی و سروناز» ظاهر شد، اما نقطه عطف کارنامه تلویزیونیاش، کارگردانی و بازیگری در دو سریال «خانهبهدوش» (۱۳۸۳) و «متهم گریخت» (۱۳۸۴) بود که او را به چهرهای محبوب در میان مخاطبان تلویزیون بدل کرد.
ورود جدی به سینما و کسب افتخارات
حضور سینمایی عطاران با بازی در «خروس جنگی» (۱۳۸۶) جدیتر شد. اما سال ۱۳۸۹ بود که او با بازی در دو فیلم «ورود آقایان ممنوع» و «اسب حیوان نجیبی است»، تندیس لبخند زرین و دیپلم افتخار بهترین بازیگر مرد را از دومین جشن لبخند آفتاب از آن خود کرد. این موفقیتها، نوید ظهور بازیگری را میداد که میتواند هم در کمدی بدرخشد و هم در نقشهای جدی. یک سال بعد، در سال ۱۳۹۰، عطاران با کارگردانی و بازیگری در فیلم «خوابم میآد» به اوج دیگری رسید و سیمرغ بلورین بهترین کارگردان را از جشنواره فیلم فجر دریافت کرد.
در همان سال، بازی در «بیخود و بیجهت» نیز دیپلم افتخار بهترین بازیگر مرد را از انجمن منتقدان سینما برایش به ارمغان آورد. تثبیت جایگاه با نقشهای مکمل و متفاوت پس از بازی در «دهلیز» (۱۳۹۱)، عطاران در سال ۱۳۹۲ با ایفای نقش در فیلم «طبقه هساث» به کارگردانی کمال تبریزی، توانست سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد را تصاحب کند. موفقیت تجاری و هنری او در این سال به حدی بود که با بازی در سه فیلم «طبقه هساث»، «رد کارپت» و «کلاشینکف»، با مجموع سودآوری یک میلیارد و ششصد میلیون تومان، لقب سودآورترین بازیگر سینمای ایران در سال ۱۳۹۳ را به دست آورد.
بازی در پرفروشها و تداوم موفقیت
عطاران در ادامه مسیر، حضوری پررنگ در فیلمهای پرفروش سینمای ایران داشت؛ از «نهنگ عنبر» (۱۳۹۴) و دنباله آن «نهنگ عنبر ۲: سلکشن رؤیا» (۱۳۹۶) گرفته تا «هزارپا» (۱۳۹۷) و «انفرادی» (۱۳۹۸). او در سال ۱۳۹۹ بار دیگر توانایی خود در نقشهای جدی را به اثبات رساند و با بازی در فیلم «روشن» به کارگردانی روحالله حجازی، برای دومین بار برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مرد شد. این افتخار، او را در زمره معدود بازیگرانی قرار داد که توانستهاند بیش از یک بار این جایزه معتبر را از جشنواره فجر دریافت کنند.
زندگی شخصی و تحصیلات
رضا عطاران در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۴۷ در مشهد به دنیا آمد. او فرزند سوم خانواده است و دو خواهر بزرگتر و یک برادر کوچکتر از خود دارد. خانواده او اصالتاً اهل کاخک، از توابع شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی هستند. مادرش را در کودکی و در پی زلزلهای که در کاخک رخ داد از دست داد. بنابر روایتهایی که از سالهای نخست زندگیاش نقل شده، عطاران در دوران مدرسه شاگرد درسخوانی بوده است.
او پس از دریافت دیپلم اقتصاد در مشهد، برای ادامه تحصیل راهی تهران شد و در رشته طراحی صنعتی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ثبتنام کرد. اما این رشته را نه از سر شوق و علاقه شخصی، که بیشتر تحت تأثیر توصیهها و صحبتهای خانواده و اطرافیان برگزیده بود. خودش بعدها در مصاحبهای اعتراف کرد که انگیزه اصلیاش برای انتخاب طراحی صنعتی، تنها حضور در فضای دانشکده هنرهای زیبا بوده است.
با این حال، عطاران خیلی زود دریافت که مسیرش از راهروهای دانشگاه نمیگذرد؛ تحصیل را ناتمام رها کرد و یکسره به دنیای سینما و بازیگری پناه برد، جایی که احساس میکرد تعلق واقعیاش به آنجاست. این بخش از زندگینامه رضا عطاران بسیار مفصل است.
دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰: گامهای نخستین در تئاتر، تلویزیون و سینما
فعالیت هنری رضا عطاران به دهه شصت و صحنه تئاتر بازمیگردد. او کار خود را زیر نظر حسن حامد در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد و خیلی زود، در سال ۱۳۶۱، برای گروه کودک صدا و سیمای مرکز مشهد مشغول به کار شد. عطاران در آن سالها در بخش نمایشی برنامه «رنگین کمان» حضور داشت و همکاریاش با حامد تا سال ۱۳۷۱ ادامه یافت. خودش بعدها حسن حامد را تأثیرگذارترین فرد در مسیر هنریاش نامید؛ معلمی که الفبای نمایش را به او آموخت و مسیرش را برای ورود به جهان حرفهای تلویزیون و سینما هموار کرد.
ورود به قاب تلویزیون
نخستین حضور جدی عطاران در تلویزیون به سال ۱۳۶۹ و بازی در مجموعه «بیداران» به کارگردانی اصغر عبداللهی بازمیگردد. اما آنچه نام او را به تدریج بر سر زبانها انداخت، همکاری با مهران مدیری در دو مجموعهای بود که بعدها به نقاط عطف طنز تلویزیونی ایران بدل شدند. در «پرواز ۵۷» (۱۳۷۲) عطاران در کنار مدیری قرار گرفت و یک سال بعد، در «ساعت خوش» (۱۳۷۳)، علاوه بر بازیگری، قلم به دست گرفت و به عنوان نویسنده نیز ایفای نقش کرد.
«ساعت خوش» با ساختارشکنی در روایت و پیامهای اخلاقیای که در لفافه طنز میپیچید، بستری برای رشد و دیدهشدن رضا عطاران فراهم آورد. این همکاری در «سال خوش» نیز ادامه یافت و عطاران را به چهرهای آشنا برای مخاطبان تلویزیون بدل کرد.
او در سال ۱۳۷۶ در سریال «دنیای شیرین» به کارگردانی بهروز بقایی که از شبکه یک و برای گروه کودک و نوجوان پخش میشد بازی کرد و سپس در کنار خسرو شکیبایی و رامبد جوان در «سرزمین سبز» از شبکه دو به ایفای نقش پرداخت.
نخستین تجربه کارگردانی
عطاران در سال ۱۳۷۶ برای اولین بار پشت دوربین قرار گرفت و برنامه «سیب خنده» را برای گروه سنی کودک و نوجوان کارگردانی کرد که به صورت هفتگی از شبکه یک پخش میشد. او در سال ۱۳۷۷ در مجموعه «مجید دلبندم» در کنار مجید صالحی و یوسف تیموری، هم بازی کرد و هم نویسنده و کارگردان آن بود. دو سال بعد، در سال ۱۳۷۹، مجموعه «قطار ابدی» را با بازیگری، کارگردانی هنری و نویسندگی خودش به آنتن رساند.
این مجموعه که با شوخی با داستانهای کهن چون حسن کچل و رابین هود، رگههایی از نقد اجتماعی را هم در خود داشت، به یکی از برنامههای موفق تلویزیونی در سالهای پایانی دهه هفتاد بدل شد. رضا عطاران در این دوران در سریال «این چند نفر» نیز به عنوان مشاور کارگردان و نویسنده حضور داشت.
دهه ۱۳۸۰: تثبیت در تلویزیون و عبور تدریجی به سینما اوج گیری در قاب کوچک
در آغاز دهه هشتاد، رضا عطاران در سریال پرحاشیه و پرمخاطب «زیر آسمان شهر» به عنوان مشاور کارگردان و نویسنده حضور یافت. مهران غفوریان، کارگردان و تهیهکننده این سریال، بعدها عطاران را خالق اصلی «زیر آسمان شهر» نامید و گفت: «به سراغ رضا عطاران رفتم و گفتم میخواهم کاری بسازم که خیلی سروصدا کند.
رضا هم قبول کرد و چند ماه مدام درگیر نوشتن متن کار بودیم. همه کاراکترها را او خلق کرد.» سال ۱۳۸۲، عطاران در «کوچه اقاقیا» هم بازی کرد، هم کارگردانی و هم نویسندگی را بر عهده داشت. اما نقطه عطف کارنامه تلویزیونیاش، سریال «خانه بهدوش» در سال ۱۳۸۳ بود؛ مجموعهای که باز هم سهگانه بازیگری، نویسندگی و کارگردانی را توأمان در آن تجربه کرد.
این سریال با داستانی ساده اما پر از موقعیتهای طنز، به مسائلی چون بیپولی، زیادهخواهی و جهل میپرداخت. با اینکه برخی منتقدان قصه آن را سخیف و ابتدایی میدانستند، اما موفقیت چشمگیرش باعث شد الگویی برای سریالهای بعدی عطاران شود. در ادامه همین مسیر، «متهم گریخت» را در کنار سعید آقاخانی ساخت و پس از آن در «کتابفروشی هدهد» به عنوان بازیگر مهمان ظاهر شد.
سال ۱۳۸۵ با «ترش و شیرین» به اوج دیگری رسید؛ مجموعهای که در آن کارگردانی، بازیگری و حتی خوانندگی را تجربه کرد. دو سال بعد، در سال ۱۳۸۷، رضا عطاران «بزنگاه» را به عنوان ویژهبرنامه ماه رمضان برای شبکه سه ساخت و در آن هم بازی کرد و هم کارگردانی را بر عهده داشت.
در حالی که عرضا عطاران در تلویزیون میدرخشید، مسیر سینماییاش را نیز آرام اما پیوسته ادامه میداد. او در سال ۱۳۸۰ در فیلم «سیندرلا» در کنار پوپک گلدره و رامبد جوان بازی کرد و یک سال بعد در «کلاهقرمزی و سروناز» حضور یافت. سپس در «هوو» و «کلاهی برای باران» به ایفای نقش پرداخت؛ در نقدهای «کلاهی برای باران» از بازی روان و راحت عطاران تمجید شد و منتقدان نوشتند که او «با بهرهمندی از دیالوگهای خوب، توانسته گلیم خود را از آب بیرون کشد.» اما سال ۱۳۸۶ را باید نقطه عطفی در کارنامه سینمایی او دانست. عطاران در این سال در پنج فیلم بازی کرد: «تیغزن»، «قرنطینه»، «خروس جنگی»، «توفیق اجباری» و «تسویهحساب».
در این میان، «خروس جنگی» بود که بیش از همه مورد توجه قرار گرفت. منتقدان با وجود ضعفهای فیلمنامه، دلیل موفقیت فیلم در گیشه را مدیون حضور رضا عطاران دانستند. مصطفی محمودی، منتقد سینما، در این باره نوشت که کل داستان میخواهد به ضربالمثل «هر کسی را بهر کاری ساختند» اشاره داشته باشد و موفقیت تجاری فیلم، بیش از هر چیز مرهون بازی عطاران است. در سال ۱۳۸۸، عطاران در فیلم «نیش زنبور» بازی کرد.
پس از حاشیههای سریال «بزنگاه»، رضا عطاران برای همیشه از قاب تلویزیون خداحافظی کرد. او در سالهای بعد تنها یکی دو بار در قامت مشاور به مجید صالحی و سعید آقاخانی یاری رساند و یک بار نیز مهمان برنامه «گپ» به کارگردانی رامبد جوان از شبکه آی فیلم شد؛ گفتگویی که در آن از چندوچون زندگی شخصی، بازیگری، شیوه کار و ازدواجش سخن گفت. اما مسیر اصلی او دیگر به طور کامل به سینما تغییر کرده بود. دهه ۱۳۹۰: تثبیت به عنوان بازیگری بیجانشین عطاران سال ۱۳۹۰ را با کارگردانی و بازی در فیلم «خوابم میآد» آغاز کرد. او در این فیلم اکبر عبدی، مریلا زارعی و ویشکا آسایش را در کنار خود داشت و نخستین نمایش آن در سیامین دوره جشنواره فیلم فجر، سیمرغ بلورین بهترین کارگردان بخش نگاه نو را برایش به ارمغان آورد. منتقدان، توانایی فیلم در برقراری ارتباط با تماشاگر را از نقاط قوت آن دانستند.
فیلم که ابتدا قرار بود در جشنواره فجر نمایش داده شود، با تأخیر در اردیبهشت اکران شد. با وجود ضعفهای فیلمنامه، بازی عطاران توانست تا حد زیادی این کاستیها را بپوشاند. در ادامه، او در «گینس» و «من سالوادور نیستم» ظاهر شد. «گینس» نقدهای منفی دریافت کرد و رضا عطاران در آن درخشش همیشگیاش را نداشت، اما «من سالوادور نیستم» موفقتر ظاهر شد.
در ادامه، رضا عطاران در «آزاد مثل هوا» (کاهانی)، «انفرادی» (مسعود اطیابی) و «روشن» (روحالله حجازی) بازی کرد. «روشن» بار دیگر وجه جدی بازیگری او را به نمایش گذاشت و در سی و نهمین جشنواره فیلم فجر، دومین سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد را برایش به ارمغان آورد.
در همان سال، او با دو فیلم «ویلای ساحلی» و «قیف» روی پرده سینماها رفت که نسبت به سایر فیلمهای اکرانشده در آن مقطع، آغاز موفقتری در گیشه داشتند. این موفقیت تجاری، نشان داد که رضا عطاران همچنان یکی از معدود بازیگرانی است که نامش به تنهایی میتواند مخاطبان را به سالنهای سینما بکشاند. پس از یک سال وقفه در حضور در شبکه نمایش خانگی، عطاران در سال ۱۴۰۳ با سریال «اجل معلق» بار دیگر به این عرصه بازگشت.
هنرمندان دیگر:
رخشان بنی اعتماد
